نسخه آزمایشی  
ما را در شبکه‌های اجتماعی دنبال کنید.

مخاطب‌شناسی از مهم‌ترین نکات برای تبلیغ به‌روز است



اخلاص، کسب مهارت تبلیغ و سخنرانی، به‌روزبودن نسبت به مسائل عمومی کشور، تطابق قول و عمل، مردمی‌بودن، اعتدال‌گرایی و دورنبودن از روح معنویت از ویژگی‌های مهمی است که مبلّغ باید مدنظر داشته باشد.

به گزارش روابط‌عمومی حوزه علمیه خراسان، متن زیر حاصل دیدار و گفت‌وگوی معاون تبلیغ این حوزه با حجت‌الاسلام والمسلمین مهدی زمانی فرد، استاد درس خارج حوزه علمیه خراسان است که در ادامه دیدارهای قبلی با اساتید و بزرگان حوزه علمیه در خصوص اهمیت امر تبلیغ دین، از نظر خوانندگان می‌گذرد:
- کمی از دوران طلبگی خود بگویید.
سال 1355 وارد حوزه علمیه شهر مقدس قم شدم و بعد از یکسال، فرآیند انقلاب شروع شد و دو سالی درس‌ها تعطیل بود. بعد از آن در محضر اساتید بزرگواری بخش سطح را تمام کرده و وارد درس خارج شدم و از اساتید بزرگی همچون آیت‌الله گلپایگانی، بهره بردم که تقریباً 7 سال طول کشید. در بخش حکمت و فلسفه نیز در خدمت حضرات آیات حسن‌زاده و جوادی آملی کسب فیض کردم و دوران تحصیلم جمعاً 14 سال بود.
چون علاقه زیادی به همجواری به علی بن موسی الرضا داشتم از سال 1416ق به مشهد مشرف شدم که تا الآن 24 سال می‌شود و از بدو ورود توفیق مباحثه و تدریس در سطوح مختلف از سطح یک تا سطح 4 را داشتم و الآن هم مشغول درس خارج هستیم.
وقتی شرح لمعه را شروع کردم که معمم نیز شدم، ماه مبارک رمضان همان سال به تبلیغ در شهرستان چالوس رفتم که در دهم همان ماه آیت‌الله صدوقی را به شهادت رساندند. مستمراً از آن سال در استان‌های مرکزی، شمال، جنوب، غرب و شرق کشور، حتماً مقید به کار تبلیغی بوده‌ام و هیچ سالی نبوده که تبلیغ نداشته باشم.
- طلبه از چه سالی باید وارد تبلیغ شود؟
اگر تعریفمان از تبلیغ به معنای منبر و بیان خطابه و سخنرانی است، زمان خاصی را می‌طلبد تا طلبه اطلاعات خوبی کسب کرده باشد و فکر می‌کنم پس از اتمام شرح لمعه خوب باشد؛ اما اگر تبلیغ را این بدانیم که آنچه خوانده را بگوید، از همان سال اول نیز می‌تواند. سال اول طلبه احکام را فرامی‌گیرد و همان احکام را نه به‌عنوان منبر بلکه در مسجد محله خود، بین الصلاتین بیان کند. یعنی بتواند آنچه آموخته را تحویل دهد.
شما مسئولان هم تدبیری بیاندیشید که طلبه از همان اول در سطح متناسب با آموخته‌های خودش، تبلیغ کند؛ مثلاً در مدارس ابتدایی؛ سپس هرچه بالاتر می‌آید تبلیغش گسترده‌تر شود.
- آسیب‌هایی که می‌تواند دامن طلاب را بگیرد چیست؟
یک آسیب این است که طلبه جایی فرستاده شود که از عهده تبلیغ در آنجا برنیاید؛ البته آسیب‌شناسی مستلزم آن است که سازوکارهای مناسب فراهم شود. الآن که معاونت تبلیغ ایجاد شده، قدم مثبتی است و باید برنامه‌ریزی شود که مباحث تبلیغی برای طلبه هماهنگ با مباحث آموزشی دنبال شود و پرونده تبلیغی با پرونده آموزشی هماهنگ باشد و مخاطب‌ها بر اساس آن انتخاب شود.
- مبلّغ برای تأثیرگذاری بیشتر باید از چه مؤلفه‌هایی برخوردار باشد؟
نگاه به تبلیغ از دو زاویه عام و خاص است. عام همان خطابه و سخنرانی است. بزرگان در این زمینه مطلب زیادی فرموده‌اند همچون مرحوم محدث قمی که 24 شاخصه بیان می‌کند که بعضی از آن‌ها را یادآوری می‌کنیم.
اولین مسئله اخلاص است که طلبه باید دغدغه دین داشته باشد و هدفش از تبلیغ، گسترش فرهنگ دین باشد. اگر انگیزه‌های دیگری در تبلیغ وارد شود تبلیغ کمرنگ می‌شود و یکی از عوامل موفقیت مبلّغان بزرگی که در خطه خراسان بوده‌اند، مثل مرحوم ملاعباس تربتی، مرحوم کافی و مرحوم واله همین بود که در زمان طاغوت دغدغه دین داشتند و جاذبه‌های کلامشان تأثیرگذار بود.
مسئله دیگر مسئله مهارت‌هاست. تبلیغ و سخنرانی مهارت‌هایی لازم دارد و اگر طلبه می‌خواهد موفق باشد باید آن مهارت‌ها را که به کیفیت سخنرانی برمی‌گردد، کسب کند.
سوم مسئله به‌روزبودن است؛ یعنی مبلّغ باید نسبت به مسائل روز جریان عمومی کشور اطلاع کافی داشته باشد و نیازهای دینی مردم در زمان خود را بشناسد. مثلا یکی از مشکلات زمان حاضر، بحث خانواده و بحران طلاق است و باید این‌ها روی منبر تبیین شود.
شاخصه بعدی تطابق قول و عمل است و طلبه‌ای که مستقر می‌شود عملش باید با قولش هماهنگ باشد و این‌طور نباشد که در بیرون، خلاف حرفش عمل کند.
مسئله دیگر مردمی‌بودن است و اینکه مبلّغ به طیف خاصی تعلق نداشته باشد مثلاً گاهی مبلّغ با سرمایه‌داران بیشتر ارتباط دارد و این او را از جنبه مردمی‌بودن ساقط می‌کند. مبلّغ موفق باید مردمی باشد و به همه تعلق داشته باشد.
شاخصه ششم اعتدال‌گرایی است و مبلّغ موفق اعتدال را رعایت می‌کند و اعتدال در دین بسیار مهم است که انسان دین را طوری معرفی نکند که مردم از دین زده شوند یا دین با بی‌دینی فرقی نداشته باشد.
روح معنویت در تبلیغ نیز باید رعایت شود و به‌گونه‌ای نباشد که در منبر گاهی مطالب شخصی گفته شود، منبر باید مملو از آیات و روایات و زندگانی بزرگان و علما باشد تا مردم با آن‌ها پیوند بخورند. همچنین روضه‌خوانی فراموش نشود، چون معنویت می‌آورد و عنصر مهم تبلیغ همین اصل معنویت و روح معنویت‌گرایی است.
به لحاظ نظری همین که مستمع پای منبر می‌بینید آیات و روایات خوانده می‌شود، خودش جذب می‌شود و طلبه شان آیات و روایات را توضیح دهد که این علاقه‌مندی ایجاد می‌کند.
- رسالت اصلی مبلّغ چیست؟
خود واژه تبلیغ یعنی رساندن مسائل دین به مخاطب و نهادینه‌کردن آن‌ها در وجود مخاطب. در آیات قرآن داریم که خداوند تأکید می‌کند که اینان را باید تزکیه و تربیت کنی، چون پیامبر سعی داشتند آنان را اصلاح کند. یکی از شاخصه‌های مبلّغ همین مخاطب‌شناسی برای القای مطالب است و بعد از مخاطب‌شناسی بسته به سطوح مختلف مطالب را به آنان منتقل می‌کند.
مثلا احکام شدید اسلام را نباید یک‌باره در یک منطقه تازه‌وارد، بیان کرد؛ مطالب مبلّغ باید فراخور حال مخاطب خودش باشد و اصل تدرج را رعایت کند تا موفق شود.
- چه دانش‌هایی موردنیاز مبلّغ است تا بتواند مخاطب‌شناسی خوبی داشته باشد؟
این مسائل به‌صورت گزاره‌های مشخص در آیات و روایات ما نیامده بلکه این‌ها سیره اهل‌بیت است و باید از اساتید مبرز بخواهیم تا قواعد آن را در بیاورند و به صورت سلسله مهارت‌های روش تبلیغ گفته شود، بنابراین سیره‌شناسی خودش مسئله مهمی است و باید سیره اهل‌بیت را با رویکرد تبلیغی بشناسیم.
- مبلّغ روی چه گروه سنی می‌تواند اثرگذاری داشته باشد؟
اگر بخواهیم کار بنیادی انجام دهیم باید از مدارس ابتدایی شروع کنیم. همان طور که در واتیکان از مدارس ابتدایی کار می‌کنند، چون بچه‌ها پاک‌تر هستند و دریافت‌هایشان نیز ثابت است و در ضمیرشان می‌ماند. مقداری که بالاتر بیایند کار با آن‌ها سخت‌تر می‌شود. بحث جوان‌گرایی در تبلیغ خیلی مهم است و هم مبلّغ جوان و هم تبلیغ‌شونده جوان می‌توانند کارساز باشند و جفت شوند چون اسلام برای همه طبقات برنامه دارد.
نظر من این است که منبری نباید تنها صحبت‌کننده باشد، مثلا می‌تواند با پرسش و پاسخ مکرر از منبرهای کلیشه‌ای دور شود و اشتیاق مردم را بیشتر کند.
- در بحث تبلیغ قبل از انقلاب و بعد از انقلاب وضعیت مبلّغان چطور بوده؟
هم به لحاظ کمی و هم کیفی متفاوت شده است. در قم تنها مرکزی که مبلّغ می‌فرستاد دفتر مرحوم آیت‌الله‌العظمی گلپایگانی بود و تعداد محدودی که شاید به 20 نفر نمی‌رسید به تبلیغ می‌رفتند، اما به برکت انقلاب استقبال مردم به مفاهیم اسلامی گسترش پیدا کرد و الآن مراکز زیادی کارهای تبلیغی را مدیریت می‌کنند.
تبلیغ الآن سازمان‌دهی شده و همین سازمان‌دهی کیفیت کار را بالا می‌برد. در قبل از انقلاب مبلّغ آموزشی نمی‌دید و بیشتر به هنر شخصی خودش برمی‌گشت اما الآن به لحاظ آموزشی کلاس‌های مهارت تبلیغی طبیعتاً مؤثر است. مسئله بعدی متون تبلیغی برای تأمین خوراک تبلیغی است که هرلحظه‌ای به‌راحتی مبلّغ می‌تواند سوژه‌های تبلیغی متناسب را دنبال کند و همین‌ها سبب می‌شود کیفیت بالا می‌رود.
مراکز دانشگاهی و آموزشی قبل انقلاب محل روحانی نبود و الآن ببیند چقدر مبلّغین موفق در دانشگاه‌ها داریم که در اختیار روحانیت قرار گرفت و از ظرفیت‌ها حداکثر استفاده شده، اما هنوز کار زیاد است و انقلاب، ظرفیت‌های جدیدی در داخل و خارج کشور و در اقشار مختلف ایجاد کرده است.
- برای منبر 40 دقیقه‌ای چه باید کرد؟
اولین کار بحث موضوع است و اینکه موضوع متناسب با زمان و مخاطب انتخاب شود، مثلاً در ماه رمضان بحث تفسیر مناسب‌تر است. سپس در سه مرحله آیات، روایات و تاریخ وارد منبر می‌شود. برای بیان شواهد تاریخی از روش قرآن استفاده می‌کنیم که با داستان پیامبران مطالب را به‌صورت ملموس درمی‌آورد.
توصیه عمده به دوستان عزیز مبلّغ این است که تبلیغ را وظیفه خود بدانند و شغل ندانند و نگران مسائل اقتصادی نباشند و بدانند خداوند متعال بنده خود را تکفل خواهد کرد. مسئله دیگر تواضع در برابر مردم است بخصوص کسانی که منبر دارند مبادا غرور آنان را بگیرد که از چشم خداوند و مردم می‌افتند. بدانند همه‌چیز توفیق خداست و تواضع را فراموش نکنند که در همه حالات این از رموز موفقیت است که انسان خود را کسی نبیند و موفقیتش را از خدا ببیند و نتیجه‌اش این می‌شود که اگر کسی از او بهتر منبر رفت، ناراحت نمی‌شود چون قصد او، قصد خداست. 


كد خبر: 34939  |  تاریخ درج خبر: 98/04/29  |  کد خبرنگار: 3884
ما را در شبکه‌های اجتماعی دنبال کنید.
 
نام:
اطلاعات تماس: (تلفن همراه یا ایمیل)
متن:
 
کد امنیتی:       
بالا