حماسه خونین هفدهم شهریورماه



17 شهریور 57 بدون شک یکی از کلیدی ترین مقاطع تاریخ است؛ هرسال در تقویم ایران یادآور روز خونین و کشتار مردمان بی گناه است، تقارن با عيد سعيد فطر، زمینه تظاهرات گسترده مردم تهران را عليه رژيم شاه فراهم كرد...

17 شهریور 57 بدون شک یکی از کلیدی ترین مقاطع تاریخ است؛ هرسال در تقویم ایران یادآور روز خونین و کشتار مردمان بی گناه است، تقارن با عيد سعيد فطر، زمینه تظاهرات گسترده مردم تهران را عليه رژيم شاه فراهم كرد؛ در این روز نمازگزاران تهرانی پس از اقامه نماز عيد سعید فطر به امامت آيت‌الله دكتر مفتح، گردهمايی باشكوهی را ترتيب دادند و در اين روز شعارهايی بین آنان مطرح شد كه محتوای آن سرنگونی حكومت 37 ساله محمد رضا و تاسيس جمهوری اسلامی بود.
تداركات رژيم برای جمعه خونين
تظاهر كنندگان تهراني كه از روز 13 شهريور، تظاهرات دامنه‌داری را ترتيب داده بودند، جمعه 17 شهريور طبق عادت به خيابان‌ها آمدند، ارتشبد اويسي در اين روز نخستين اعلاميه فرمانداری نظامی را صادر كرد که در آن آمده بود به منظور ایجاد رفاه‌ مردم‌ و استقرار نظم‌ از ساعت‌ 6 صبح ‌روز 17 شهریور ماه‌ مقررات‌ حکومت‌ نظامی‌ به‌ مدت‌ شش‌ ماه‌ به‌ اجرا در می‌آيد.
ساعت 7 و نیم صبح 17 شهریور مردم در میدان ژاله تجمع کردند یکی‌ از روحانیون‌ مردم‌ را به‌ نشستن‌ دعوت کرد جمعیت‌ روی‌ زمین‌ نشست‌، ولی‌ ظاهر امر نشان‌ می‌داد که‌ نیروهای‌ فرمانداری‌ نظامی‌ قصد متفرق کردن‌ مردم‌ را ندارند و بالعکس راه‌ عبور را از چهار طرف‌ بر روی‌ مردم‌ بستند، ناگهان‌ صدای‌ رگبار از خیابان‌های‌ منتهی‌ به‌ میدان‌ بلند شد و همین‌ که‌ جمعیت‌ از چهار طرف‌ به‌ سوی‌ میدان‌ هجوم‌ آوردند، نیروهای‌ مستقر در میدان‌ نیز از چند سو مردم‌ را به‌ رگبار مسلسل‌ بستند.
در پی وقوع حادثه ۱۷ شهریور، فرمانداری نظامی‌ در اطلاعیه‌ شماره‌ ۴ خود ضمن‌ متهم کردن مردم‌، اعلام‌ کرد در واقعه‌ ۱۷ شهریور، ۵۸ نفر کشته‌ و ۲۰۵ نفر مجروح‌ شده‌اند، دو روز بعد دادگستری‌ اعلام‌ کرد تعداد کشته‌شدگان‌ به‌ ۹۵ نفر رسید، با این حال بعضی عقیده داشتند باید بررسی کرد که آیا ادعاهای اخیر صحت دارد. برخی معتقد بودند که در این روز بیش از ۴۰۰۰ نفر کشته شده‌اند و تعداد کسانی که تنها در میدان ژاله جان باخته‌اند ۵۰۰ نفر است.
امام خمینی یک روز پس از 17 شهریور در اعلامیه ای در نجف خطاب به ملت ایران، شاه را دستوردهنده اعلان حکومت نظامی و مسئول مستقیم کشتار مردم دانست و به ارتشیان هشدار داد تا در کنار ملت قرار گیرند و از همین زمان با تلاش رهبران محلی انقلاب، بسیاری از ارتشیان به ملت پیوستند.
نگاهی به وقایع صورت گرفته در حماسه خونین 17 شهریور
۱۷ شهریور: بامداد جمعه هفدهم شهریور بیانیه هیات دولت برای اعلام حکومت نظامی نهایی می‌شود. در این بیانیه آمده است: «با آگاهی دقیق از ریشه های این توطئه عمیق که با پول و نقشه خارجی و تحریکات بیگانه هر روز ابعاد تازه ای را در بر می‌گیرد و با اطلاع از چگونگی تجاوز مسلحانه گروه های تروریست و مخرب ناگزیر حکومت نظامی را برای مدت ۶ ماه در شهرهای تهران، کرج، قزوین، قم، مشهد، تبریز، اهواز، آبادان، اصفهان، شیراز، کازرون، جهرم اعلام می‌نماید».
۱۷ شهریور: حوالی ساعت ۴ صبح اولین بار خبر اعلام حکومت نظامی از طریق رادیو اعلام شد.

۱۷ شهریور: ارتشبد غلامعلی اویسی ساعت ۶ صبح اطلاعیه شماره ۱ فرمانداری نظامی تهران را در رادیو سراسری قرائت  كرد و بر اجرای مقررات حکومت نظامی تاکید نمود. ساعات منع عبور و مرور از ساعت ۲۱ تا ۵ صبح اعلام شد. تاخیر در اطلاع رسانی باعث می‌شود مردم عملاً از حکومت نظامی مطلع نشده و عازم محل راهپیمایی شوند.
۱۷ شهریور: بر اساس اطلاعیه شماره ۳ فرمانداری نظامی اجتماع بیش از دو نفر در تهران ممنوع شد.
۱۷ شهریور: از ساعت ۸ صبح ارتش و نیروهای امنیتی در میدان ژاله مستقر شده و راه های ورود میدان را بسته اند. ارتش برای قدرت نمایی و ایجاد فضای رعب از تجهیزاتی استفاده می‌کند که تا آن زمان کمتر استفاده شده بودند. تجهیزاتی مثل ماسک‌های ضدگاز، کلاه کاسک‌ها، نفربر، مسلسل های سنگین و لجستیک سنگین هلی کوپترهای هوانیروز.
۱۷ شهریور: مردم در خیابان‌های اصلی در مسیر میدان ژاله به هم می‌رسند. شعار اصلی «نصرمن‌الله و فتح قریب» بوده است. گزارش سری ساواک به نخست وزیر تعداد تجمع کنندگان را حدود ۴۵ هزار نفر ذکر کرده است.
۱۷ شهریور: حدود ساعت ۸:۱۵ فرماندهی نظامی با بلندگو به مردم اطلاع می‌دهد که حکومت نظامی است و دستور می‌دهد که مردم باید متفرق شوند. فرماندهی می‌گوید «ما را مجبور به تیراندازی نکنید». مردم در مقابل علیه شاه شعار می‌دهند.
۱۷ شهریور: حدود ساعت ۸:۳۰ یک روحانی وارد محوطه میدان ژاله می‌شود. با یکی از افسران گفتگو می‌کند. مردم به درخواست او روی زمین می‌نشینند. در برخی منابع، این روحانی همان علامه نوری معرفی شده است.
۱۷ شهریور: حدود ساعت ۹:۱۵ شلیک آغاز می‌شود. چند تن از شاهدان زمان تیراندازی را حدود سی ثانیه ذکر کرده اند. بر اساس روایت تنها عکاس حاضر در میدان، تیراندازی حدود ساعت ۱۰ صبح آغاز شده و حدوداً ۳ دقیقه به طول انجامیده است.
۱۷ شهریور: پس از شلیک ارتش، درگیری های خیابانی وسیعی پیش می‌آید. چندین ماشین دولتی از جمله وانت های پست، اداره پست، اداره راهنمایی و رانندگی، فروشگاه کوروش، چند بانک، چندین مغازه مخصوصا مشروب فروشی‌ها و صدها اتومبیل شخصی (بر اساس گزارش ژاندارمری) توسط معترضان به آتش کشیده می‌شوند.
۱۷ شهریور: از حوالی ساعت ده صبح میان مردم این شایعه به سرعت فراگیر می‌شود که سربازان ارتش از تیراندازی خودداری کرده اند و آنان که به مردم شلیک کرده اند سربازان و کماندوهای اسرائیلی بوده اند. بر اساس اسناد ساواک، حکومت به سرعت در صدد تکذیب این شایعه بر می‌آید که البته در آن فضا این تکذیب شنیده نمی شود. برخی از نیروهای ساواک در مقابل این شایعه را پخش می‌کنند که معترضان مردم نبوده اند، بلکه چریک های فلسطینی یا کمونیست بوده اند.
۱۷ شهریور: بر اساس گزارش های محرمانه ساواک به نخست وزیری، درگیری های میدان ژاله در طول روز به سایر نقاط پایتخت کشیده می‌شود. ساعت ۹:۴۰ در منطقه خیابان های منوچهری و فردوسی (تخمین ساواک: حدود هزار نفر)، ساعت ۱۰ در منطقه شوش و خیابان راه آهن (تخمین ساواک: حدود سه هزار نفر)، ساعت ۱۲ در منطقه نظام آباد (تخمین ساواک: شش هزار نفر) و حدود ساعت ۱۵ عصر در منطقه فرح آباد درگیری جدی میان مردم و ارتش به وجود می‌آید. چند کشته و صدها مجروح محصول این درگیری هاست که تا آخر شب ادامه دارد. ساواک می‌گوید همان روز در چند دانشگاه پایتخت از جمله ساعت ۱۶ در دانشگاه پلی تکنیک (تخمین ساواک: ۱۷۰۰ دانشجو) نیز درگیری به وجود می‌آید.
۱۷ شهریور: فرماندار نظامی‌ در اطلاعیه‌ شماره‌ ۴ خود اعلام‌ می‌کند ۵۸ نفر کشته‌ و ۲۰۵ نفر مجروح‌ شده‌اند. البته بعدآً آمار ۸۷ کشته را تأیید کرد. دو روز بعد دادگستری‌ اعلام‌ کرد تعداد کشته‌شدگان‌ به‌ ۹۵ نفر رسید.
۱۷ شهریور: «ریچارد اوپن هایمر» خبرگزار بی بی سی در تهران گزارش داد یکی از سربازانی که به او دستور داده بودند به سوی جمعیت شلیک کند،‌ ابتدا فرمانده خود را هدف قرار داد و سپس خودش را کشت.
سال‌ها بعد با افشای برخی اسناد روشن شد که در آن روز موارد دیگری از تمرد سربازان هم وجود داشته است. از جمله ‌سه‌ نفر از سربازان‌ وظیفه‌ لشکر گارد به نام های قاسم‌ دهقان‌، علی‌ غفوری‌ و محمد محمدی‌ خلص که طبق گزارشات داخلی "در حین‌ اجرای‌ مأموریت‌ کنترل‌ اغتشاشات‌، ضمن‌ سرقت‌ سه‌ قبضه‌ تفنگ‌ ژـ۳ با ۳۰۰ تیرفشنگ‌ متواری‌ شدند. فردای‌ آن‌ روز محل‌ اختفای‌ این‌ سه‌ سرباز کشف‌ و محمد محمدی کشته شد.
با پیروزی انقلاب و تشکیل دادگاه های انقلابی، حداقل شش افسر و سرباز ارتش به اتهام شرکت مستقیم در وقایع ۱۷ شهریور اعدام شدند. روزنامه کیهان زمان اعدام این شش نفر را ساعت ۲ و ۵۰ دقیقه سحرگاه ۲۹ فروردین ۱۳۵۸ اعلام کرد.
۱۷ شهریور: برخی اخبار حاکی از مقاومت منفی بخش هایی از دستگاه های حکومتی است. بر اساس خبر روزنامه آیندگان (شماره ۳۲۲۸) شبکه دوم تلویزیون ملی ایران عصر جمعه در واکنش به وقایع میدان ژاله یک موزیک غم‌انگیز پخش می‌کند. به دستور مقامات، این برنامه قطع می‌شود و یکی از برنامه های شاد رنگارنگ روی آنتن می‌رود.
حضور روحانیت در انقلاب
مذهب و روحانیت تشیع همواره در طول تاریخ سیاسی اسلام به واسطه عدالت‌خواهی و ظلم‌ستیزی، رهبری بسیاری از حرکت‌ها و جنبش‌های انقلابی را بر عهده داشته است. از سویی پیروزی انقلاب اسلامی ایران، آن هم با رهبری زعیمی روحانی، موجب شد جایگاه روحانیت شیعی، به عنوان کانونی‌ترین و اصلی‌ترین نیروی سیاسی موثر در این نهضت و همچینن به عنوان تحول آفرینان در این عرصه بیش از پیش مورد توجه صاحب‌نظران داخلی و خارجی قرار گیرد.
انگیزه مردم در همراهی با انقلاب
گرچه نهضت اسلامی، از حوزه علمیه قم و به رهبری امام خمینی(ره) آغاز شد، ولی در مرحله تبدیل شدن به انقلاب و مرحله نظام سازی، همراهی اکثریت مردم ایران را با خود داشت. از طرفی باتوجّه به تنوع ادیان، مذاهب و اقوام در ایران، نمی توان تصور کرد که آنان همه، یک انگیزه داشته اند، بلکه انگیزه های مختلفی در همراهی مردم با انقلاب دخالت داشته است.
بنابراین، پیوند مردم و حکومت به عوامل مختلفی از جمله انگیزه همراهی انقلاب و برقراری عدالت بستگی دارد همچنین یکی از ابعاد عدالت اجتماعی که مردم انتظار اجرای آن را در انقلاب دارند این است که سرمایه های کشور عادلانه تقسیم شود و در استفاده از ثروت عمومی تفاوتی میان مردمان گذاشته نشود. شماری با نام خواص، بهره مند و دیگران محروم نباشند.
پاسداری از خون شهدا
محور عمده وصیت نامه شهدای انقلاب حمایت و تبعیت از ولی فقیه است و همه براین اتفاق نظر داشته اند که حفاظت از خون شهدا جز با حمایت و همراهی ولی فقیه ممکن نیست؛ بنابراین در این مسیر ضرورت قدردانی از خون شهدا نیز پاسداری از نظام اسلامی و همچنین پشتیبانی از ولی فقیه می باشد و اقتدار امروز نیز به برکت خون شهدا حاصل شده است.
انقلاب اسلامی ایران از نادرترین پدیده‌هایی بود که با گسترش حکومت و اسلام سیاسی، موجب پررنگ شدن نقش روحانیت و نیروهای مذهبی در جامعه شد و بار دیگر در حماسه خونین 17 شهریور واقعه ای که امتداد درخشش روحانیون در عرصه مبارزه علیه جبهه باطل بود، اقتدار نظام اسلامی با خون شهدای والامقام به تصویر کشیده شد و شایسته است تا طلاب، اساتید و روحانیون حوزه علمیه خراسان بازنگری و کاوش عمیق تری بر حوادث هفدهم شهریورماه به عنوان نقطه عطف در تاریخ انقلاب بزرگ مردم ایران علیه رژیم پهلوی داشته باشند و بدانند که اهمیت فاجعه آن، هرگز فراموش نمی شود.
بنابراین شایسته است تا مبلغان حوزه علمیه خراسان، ابعاد عظیم کشتار و سرکوب مردم بی گناه در این روز و همچنین حوادث 17 شهریور 1357 را که سبب شد جدایی میان ملت و حکومت عمیق تر شود و امکان هر نوع سازش را از بین ببرد، برای امت اسلامی بیش از پیش تبیین کنند تا نسل جوان انقلابی در حرکت خود مصمم‌تر گردند.
روابط عمومی حوزه علمیه خراسان


كد خبر: 35422  |  تاریخ درج خبر: 98/06/17  |  کد خبرنگار: 3884
 
نام:
اطلاعات تماس: (تلفن همراه يا ايميل)
متن:
 
كد امنيتي:       
بالا