به گزارش خبرگزاری حوزه علمیه خراسان، سخنان مدیر حوزه علمیه خراسان در آیین آغاز سال تحصیلی جدید، صرفاً ناظر به آغاز یک سال آموزشی نبود؛ بلکه تلاشی برای ترسیم افق حرکت حوزه در مقطعی ویژه از تاریخ و بازخوانی مسئولیت‌هایی بود که امروز پیش روی حوزه‌های علمیه قرار دارد. از همین رو، مدیریت رسانه و فضای مجازی حوزه علمیه خراسان این سخنان را در قالب ۱۰ محور به‌هم‌پیوسته بازتنظیم و به‌مرور منتشر می‌کند تا مجموعه‌ای از ایده‌ها، دغدغه‌ها و جهت‌گیری‌های مطرح‌شده در این مراسم، در قالب یک «منشور حرکت علمی، تربیتی و انقلابی حوزه» در اختیار مخاطبان قرار گیرد؛ منشوری که از هویت و رسالت حوزه آغاز می‌شود، به آینده‌نگری، تولید علم و نظریه‌پردازی می‌رسد و در نهایت، نقش روحانیت در جامعه، مسجد و عرصه بین‌المللی را دنبال می‌کند.
این مجموعه در ده بخش، از «هویت، رسالت و آینده حوزه» و نسبت آن با «سند حوزه پیشرو و سرآمد» آغاز می‌شود و سپس به مسئولیت‌های روحانیت در دوره پساجنگ، جنگ ترکیبی و جهاد تبیین، رسالت جهانی حوزه، بازگشت به اجتماع علمی و سنت اجتهادی، مسئله‌شناسی و نظریه‌پردازی، تربیت طلبه تراز، اخلاق و معنویت و در نهایت احیای کارکرد اجتماعی روحانیت و مسجد می‌پردازد؛ ده محوری که در کنار یکدیگر، تصویری از حوزه‌ای فعال، مسئله‌شناس، آینده‌نگر، مردم‌پایه و برخوردار از هویت علمی و انقلابی ترسیم می‌کنند.
بخش پنجم:
تقویت سنت اجتهادی و روزآمدسازی دانش حوزوی
بازگشت به اجتماع علمی و تولید معرفت، مسئله مهم دیگری است که باید مورد توجه قرار گیرد. حوزه باید برای حل مسائل پیچیده امروز جامعه قدم بردارد و با قدرت عمل کند.
امروز جامعه با مسائل بسیار پیچیده و حساسی روبه‌رو است و اگر نتوانیم نسبت به این مسائل قدم برداریم، جامعه منتظر ما نمی‌ماند. برای اینکه بتوانیم به این مسائل پاسخ دهیم، به نظر می‌رسد تقویت دانش اصول به‌عنوان هویت اصلی حوزه علمیه باید با قوت دنبال شود.
دانشی که بیش از همه می‌تواند پاسخگوی مسائلی باشد که مردم با آن مواجه هستند، همین دانش است. این دانش همچنان که در گذشته هویت‌ساز بوده است، امروز نیز باید هویت‌سازی خود را حفظ کند.
امام راحل و امام شهید بارها بر این مسئله تأکید کردند که باید از سنت اجتهادی حوزه پاسداری کنیم و آن را تقویت ببخشیم و به هیچ عنوان از آن کوتاه نیاییم.
البته قرار نیست در گذشته متوقف شویم. قرار نیست نظریاتی را که در گذشته تولید شده یا مطالبی را که در گذشته گفته شده است، فقط در همان‌جا نگه داریم و تکرار کنیم. اگر این اتفاق بیفتد، تفاوت حوزه ما با زمان شیخ طوسی، علامه حلی و شیخ انصاری وجود نخواهد داشت.
امروز حوزه نیازمند حرکت رو به جلو برای پاسخگویی به مسائل روز جامعه است؛ اما این حرکت باید بر همان سنت علمی قوی و کهن حوزه استوار باشد. این سنت علمی باید به‌روز شود و به جایگاهی برسد که بتواند پاسخگوی مسائل جدیدی همچون فقه عمرانی، فقه اجتماعی، فقه رسانه و فضای مجازی، فقه فناوری و هوش مصنوعی، فقه اقتصاد جدید و ده‌ها مسئله جدید دیگری باشد که با آن‌ها مواجه هستیم.
پاسخگویی به مسائل نوپدید؛ از فناوری و هوش مصنوعی تا خانواده و حجاب
اگر مسئله فناوری و هوش مصنوعی را جدی نگیریم و نسبت به آن توجه نداشته باشیم، هرچند امروز به دنبال بهره‌برداری از این فناوری‌ها هستیم، اما اگر وظیفه خود را به‌درستی انجام ندهیم و پیشاپیش برای آن‌ها فکر نکنیم، ممکن است در آینده خودشان را جایگزین ما کنند.
اگر نتوانیم در این زمینه موفق عمل کنیم و نتوانیم به نیازهای مردم پاسخ دهیم، مردم منتظر ما نمی‌مانند و پاسخ سؤال‌های خود را از مسیرهای دیگری پیدا می‌کنند. بنابراین، این مسائل اهمیت بسیاری دارد و باید نسبت به آن‌ها حساس باشیم.
مسائل خانواده، جمعیت، محیط زیست، پزشکی، زیست‌فناوری و ده‌ها مسئله دیگر، موضوعاتی هستند که باید برای آن‌ها اندیشه و کار علمی داشته باشیم.
یکی از مسائلی که امروز در جامعه ما به‌عنوان یک ناهنجاری بزرگ مطرح شده، مسئله حجاب و عفاف است. این مسائل باید مورد توجه قرار گیرد و برای آن‌ها کار شود.
البته نباید مسائل پیچیده را ساده‌نمایی کنیم. مسئله حجاب و عفاف امروز یک مسئله بسیار پیچیده است که خود را به‌عنوان یک تجربه ناگوار در جامعه نشان داده است. این مسئله، هم ابعاد علمی دارد، هم ابعاد فکری، اسلامی و دینی، هم ابعاد اجتماعی، هم ابعاد امنیتی و هم ابعاد هویتی؛ بنابراین با یک مسئله چندبعدی، پیچیده و حساس مواجه هستیم.
نباید تصور کنیم که می‌توان با بیان یک جمله، این مسئله را در جامعه حل کرد. این مسئله آثار و ابعاد پیچیده‌ای دارد و باید با نگاه کاملاً روزآمد و پاسخ‌های متناسب با آن در این عرصه قدم برداریم.
عبور از نقد نظریه‌ها و حرکت به سوی تولید نظریه‌های جدید
اگر می‌خواهیم قدم جدیدی برداریم، باید به تولید نظریه برسیم. صرفاً رصد کردن نظریات رقیب و نقد آن‌ها یا بررسی نظریات قدیمی و وارد کردن نقد بر آن‌ها، راهگشای همه مسائل امروز ما نیست؛ بلکه باید به تولید نظریات جدید برسیم تا بتوانیم به حل مسائل جامعه کمک کنیم.
پیوند مباحث علمی حوزه با مسائل واقعی جامعه
اساتید بزرگوار همه مایه افتخار حوزه علمیه هستند و ما به وجود آنان افتخار می‌کنیم؛ اما بیش از همه، وظیفه در این میدان متوجه اساتید است.
اگر بحث‌های علمی با پژوهش‌ها و مسائل واقعی جامعه پیوند نخورد، آن تأثیری را که باید داشته باشد، نخواهد داشت.
تقویت هویت و احساس کارآمدی در طلاب
یکی از مشکلات حوزه این است که گاهی طلاب احساس می‌کنند آنچه می‌خوانند، در زندگی و مسائل واقعی جامعه کاربرد ندارد. باید احساس هویت و احساس کارآمدی در طلبه ایجاد شود.
احساس کارآمدی از اینجا به وجود می‌آید که طلبه احساس کند آنچه می‌خواند، او را توانمند و قدرتمند می‌کند و برای نقش‌آفرینی آماده می‌سازد. وقتی چنین حسی داشته باشد، با تمام وجود برای این مسیر تلاش می‌کند؛ اما اگر این احساس وجود نداشته باشد، ممکن است این سؤال برای او ایجاد شود که آنچه می‌خواند، چه مشکلی را حل می‌کند و چرا مسائل جامعه را درک نمی‌کند.
هر استان باید بتواند ضرورت دانشی را که طلبه به آن نیاز دارد، به او تعلیم دهد، ضرورت آن را برای طلبه تبیین کند و بتواند او را نسبت به نقش‌آفرینی در این زمینه آماده کند.
این مسئله مهم و نقش‌آفرین باید در ادبیات حوزه جایگاه خود را پیدا کند و عالی‌ترین مباحث تحصیلی در حوزه نیز باید به‌گونه‌ای تدریس شود که طلبه بتواند ارتباط آن را با مسائل واقعی جامعه درک کند.
اگر حوزه در تولید پاسخ برای مسائل جامعه عقب بماند، جامعه برای حل مسائل خود منتظر کسی نمی‌ماند و ممکن است مسیر دیگری را دنبال کند؛ بنابراین، این مسئله از اهمیت بسیار زیادی برخوردار است.
