به گزارش خبرنگار خبرگزاری حوزه علمیه خراسان، سخنان مدیر حوزه علمیه خراسان در آیین آغاز سال تحصیلی جدید، صرفاً ناظر به آغاز یک سال آموزشی نبود؛ بلکه تلاشی برای ترسیم افق حرکت حوزه در مقطعی ویژه از تاریخ و بازخوانی مسئولیت‌هایی بود که امروز پیش روی حوزه‌های علمیه قرار دارد. از همین رو، مدیریت رسانه و فضای مجازی حوزه علمیه خراسان این سخنان را در قالب ۱۰ محور به‌هم‌پیوسته بازتنظیم و به‌مرور منتشر می‌کند تا مجموعه‌ای از ایده‌ها، دغدغه‌ها و جهت‌گیری‌های مطرح‌شده در این مراسم، در قالب یک «منشور حرکت علمی، تربیتی و انقلابی حوزه» در اختیار مخاطبان قرار گیرد؛ منشوری که از هویت و رسالت حوزه آغاز می‌شود، به آینده‌نگری، تولید علم و نظریه‌پردازی می‌رسد و در نهایت، نقش روحانیت در جامعه، مسجد و عرصه بین‌المللی را دنبال می‌کند.
این مجموعه در ده بخش، از «هویت، رسالت و آینده حوزه» و نسبت آن با «سند حوزه پیشرو و سرآمد» آغاز می‌شود و سپس به مسئولیت‌های روحانیت در دوره پساجنگ، جنگ ترکیبی و جهاد تبیین، رسالت جهانی حوزه، بازگشت به اجتماع علمی و سنت اجتهادی، مسئله‌شناسی و نظریه‌پردازی، تربیت طلبه تراز، اخلاق و معنویت و در نهایت احیای کارکرد اجتماعی روحانیت و مسجد می‌پردازد؛ ده محوری که در کنار یکدیگر، تصویری از حوزه‌ای فعال، مسئله‌شناس، آینده‌نگر، مردم‌پایه و برخوردار از هویت علمی و انقلابی ترسیم می‌کنند.
بخش دوم:
سند حوزه پیشرو و سرآمد؛ از پیام تاریخی تا برنامه عملیاتی
اگر بخواهیم عهد خود را با امام شهید به انجام برسانیم و در مسیر حوزه‌ای بالنده، سالم و پیشرو گام برداریم، یکی از روشن‌ترین راه‌ها، بازگشت جدی به «سند حوزه پیشرو و سرآمد» است؛ سندی که نباید آن را صرفاً نوشته‌ای تاریخی یا پیامی متعلق به یک مقطع خاص دانست. این سند، فراتر از یک پیام، حاصل تجربه‌ای عمیق و چند دهه حضور، مطالعه، تدریس، مبارزه و مدیریت حوزه از سوی امام راحل است و می‌توان آن را عصاره تجربه ایشان برای ساختن حوزه‌ای پیشرو و کارآمد دانست.
امام راحل حدود هفتاد سال از عمر خود را به‌عنوان طلبه در حوزه گذراند؛ در حوزه تدریس کرد، با مسائل و دشواری‌های آن از نزدیک مواجه شد، در میدان مبارزه حضور داشت و مراحل مختلف روحانیت، از طلبگی و استادی تا مرجعیت و زعامت را تجربه کرد. او حوزه را صرفاً از بیرون مشاهده نکرد؛ بلکه در متن آن زیست و تحولات آن را از نزدیک شناخت. از همین رو، هنگامی که از آینده حوزه و الزامات یک حوزه پیشرو سخن گفت، این سخن برآمده از یک تجربه طولانی و زیسته بود.
امام گذشته حوزه را می‌شناخت و در عین حال، نسبت به آینده آن نیز دغدغه داشت. می‌دانست حوزه برای اینکه بتواند در تحولات جامعه و تاریخ نقش‌آفرین باشد، چه ظرفیت‌هایی را باید حفظ کند و در چه زمینه‌هایی نیازمند تحول و حرکت رو به جلو است. به همین دلیل، آنچه در «سند حوزه پیشرو و سرآمد» آمده است، نباید در حد یک متن تاریخی باقی بماند. ارزش واقعی این سند زمانی آشکار می‌شود که بتوانیم آن را در زندگی و عملکرد حوزه جاری کنیم.
حوزه‌ای که هویت تاریخی خود را حفظ می‌کند، رسالت خود را به‌درستی انجام می‌دهد و برای آینده برنامه دارد، نیازمند یک نقشه راه است. «سند حوزه پیشرو و سرآمد» می‌تواند چنین نقشی داشته باشد؛ زیرا مسائل اساسی مورد نیاز برای حرکت حوزه در این مسیر در آن مورد توجه قرار گرفته است. این سند می‌تواند به حوزه کمک کند تا میان هویت، رسالت و آینده پیوند برقرار کند و از مجموعه‌ای از توصیه‌ها و جهت‌گیری‌ها به یک مسیر عملیاتی برسد.
از بازخوانی سند تا تبدیل آن به برنامه عملیاتی
اما برای رسیدن به این نقطه، نخست باید این سند را دوباره به متن زندگی علمی و اجرایی حوزه بازگرداند. سندی که مطالعه نشود، درباره آن اندیشه نشود و نسبت آن با مسائل واقعی حوزه و جامعه مورد بررسی قرار نگیرد، نمی‌تواند به برنامه تبدیل شود. لازم است این پیام و سند پایدار، همواره در برابر ما باشد؛ هر روز بخشی از آن را بخوانیم، در آن تأمل کنیم و نسبت خود را با آن بسنجیم. این بازخوانی مداوم می‌تواند مقدمه‌ای برای تبدیل محتوای سند به اقدام و عملیات باشد.
مسئولیت همگانی؛ از ستاد حوزه تا کف میدان
البته تبدیل سند به برنامه، صرفاً وظیفه یک بخش یا یک مجموعه خاص نیست. ستاد حوزه علمیه در این مسیر وظایف مشخصی دارد؛ باید تصمیم‌های لازم را اتخاذ کند، بسترهای مورد نیاز را فراهم آورد و در مواردی که اجرای برنامه‌ها به مجوز و تصمیم مدیریتی نیاز دارد، مسئولیت خود را انجام دهد. اما اجرای واقعی سند در «کف میدان» اتفاق می‌افتد؛ جایی که استاد، طلبه، مدیر مدرسه، پژوهشگر، مبلغ و دیگر اعضای حوزه حضور دارند.
هیچ استادی نمی‌تواند خود را از این مسئولیت کنار بکشد و هیچ طلبه‌ای نیز نمی‌تواند تصور کند که اجرای سند وظیفه دیگران است. اگر قرار است حوزه در مسیر پیشرو شدن حرکت کند، هر یک از اعضای آن باید نسبت خود را با این سند پیدا کند و سهم خود را در تحقق آن بشناسد. سند زمانی زنده می‌شود که از سطح مدیریت عبور کند و به رفتار و عمل مجموعه حوزه تبدیل شود.
ممکن است در مقاطعی، حوادث و شرایط خاص، برخی اولویت‌ها را تحت تأثیر قرار دهد. جنگ و شرایطی که در ماه‌های اخیر به وجود آمد، طبیعی بود که بخشی از توجه‌ها و توان حوزه را به مسائل فوری و ضروری معطوف کند. اما اکنون باید بتوانیم این مسیر را دوباره احیا کنیم و سند را به چراغ راه خود بازگردانیم. شرایط جدید نه‌تنها از اهمیت آن نمی‌کاهد، بلکه ضرورت اجرای آن را بیشتر می‌کند.
در این مسیر، برخی اقدامات از پیش آغاز شده و بخش‌هایی از سند در حوزه مورد توجه قرار گرفته است؛ اما این اقدامات را نباید پایان راه دانست. آنچه اهمیت دارد، مطالعه مستمر، پیگیری جدی و تبدیل تدریجی جهت‌گیری‌های سند به برنامه‌ها و اقدامات واقعی است. این مسئولیت نیز محدود به یک بخش از حوزه نیست؛ حوزه‌های علمیه برادران و خواهران، مدیران، استادان، طلاب و مجموعه‌های علمی و اجرایی، همگی در برابر آن مسئولیت دارند.
اگر بتوانیم «سند حوزه پیشرو و سرآمد» را از یک متن مورد احترام به یک برنامه عملیاتی تبدیل کنیم، می‌توان انتظار داشت که حوزه ظرفیت‌های خود را با انسجام بیشتری به میدان بیاورد. در چنین شرایطی، سند دیگر صرفاً یادآور یک پیام تاریخی نخواهد بود؛ بلکه به نقشه‌ای برای حرکت حوزه در زمان حال و ساخت آینده تبدیل خواهد شد.
ادای دین به امام؛ عبور از بزرگداشت به اقدام و عمل
ادای دین به امام راحل تنها با بزرگداشت نام و یاد او تحقق پیدا نمی‌کند. بخشی از این ادای دین آن است که میراث فکری و راهبردی او را جدی بگیریم، آن را بخوانیم، بفهمیم، درباره آن گفت‌وگو کنیم و در نهایت به عمل درآوریم. فاصله میان یک سند و یک تحول، همان فاصله‌ای است که با اراده، برنامه و عمل پر می‌شود.
امروز بیش از هر زمان دیگری نیازمند آن هستیم که این سند را به صحنه بیاوریم؛ نه به‌عنوان متنی برای مطالعه مناسبتی، بلکه به‌عنوان چراغی برای تصمیم‌گیری و برنامه‌ریزی. اگر این اتفاق بیفتد، حوزه می‌تواند با اتکا به هویت تاریخی خود، رسالت امروز را بهتر انجام دهد و با آمادگی بیشتری به استقبال آینده برود.
«حوزه پیشرو و سرآمد» زمانی تحقق پیدا می‌کند که پیشرو بودن، از یک عنوان به یک رفتار و سرآمد بودن، از یک هدف به یک واقعیت تبدیل شود؛ و این مسیر، از جایی آغاز می‌شود که سند را بخوانیم، آن را بفهمیم و برای اجرای آن، هرکدام از ما سهم خود را به‌درستی ایفا کنیم.
