به‌گزارش خبرنگار خبرگزاری حوزه علمیه خراسان، نشست علمی «اصول برنامه‌ریزی درسی با تأکید بر سنت حوزه و سیره سلف»، از نشست‌های اولین دوره توانمندسازی و تربیت مدیران و کادر مدارس علمیه خراسان و با سخنرانی حجت‌الاسلام والمسلمین مجتبی الهی خراسانی، عضو هیئت‌علمی مرکز تخصصی آخوند خراسانی، برگزار شد.

حجت‌الاسلام والمسلمین الهی خراسانی در این نشست به تبیین برنامه درسی پنهان و تفاوت آن با برنامه درسی آشکار پرداخت و گفت: در حوزه علمیه باید علم تدریس شود و معارف به خود طلبه واگذار شود تا مطالعه یا مباحثه کرده و نهایتا برای رفع اشکال به استاد مراجعه کند؛ متن آموزشی، برنامه درسی آشکار است که ۶۰درصد زمان طلبه را می‌گیرد و بقیه زمان به دروس پنهان با برنامه‌ریزی خود طلبه و استادش اختصاص دارد.

وی، مدرسه پنهان را مزیت سنت آموزشی حوزه‌های علمیه دانست و گفت: در مدارس علمیه گرایش‌ها و ارزش‌هایی فراتر از برنامه ظاهری آشکار و خارج از آن در جریان است؛ مثل درس اخلاق که امتحان و ارزشیابی ندارد، بلکه درسی انگیزشی و کوتاه حول قرآن و احادیث است، یا تلاوت روزانه که از دارالعلم‌های بغداد تا امروز در مدارس علمیه مرسوم بوده و نیز بازکردن راه تردد علما و اساتید بزرگ به مدرسه برای مواجهه طلاب با منش و رفتار ایشان.

این عضو هیئت‌علمی مرکز تخصصی آخوند خراسانی ادامه داد: انگیزه‌بخشی و رغبت‌انگیزی نسبت به علم از طریق خود استاد صورت می‌گیرد و محیط مدرسه نیز باید متناسب با آرمان‌ها آراسته می‌شود، همان طور که برخی از علما تصریح می‌کنند که بیشتر آموخته‌های ما از محیط مدرسه بوده تا متن کتاب‌ها.

وی همچنین درباره مفهوم حوزه علمیه گفت: ابتدا دارالعلم‌های شیعی تشکیل شد، بعدا مدارس علمیه شکل گرفت و الان به آن، حوزه علمیه می‌گویند؛ یعنی مجموعه‌ای از مراکز آموزشی که هدف آن تربیت عالمان شیعه است.

حجت‌الاسلام والمسلمین الهی خراسانی تأکید کرد: نهاد مرجعیت، مراکز تبلیغی و پژوهشی نیز بخشی از محیط عمومی حوزه علمیه یعنی نهاد روحانیت است، اما اصل حوزه، مدارس علمیه است، زیرا برنامه‌ریزی درسی کار مدارس است.

وی افزود: اگر مراکز مدیریتی همه برنامه درسی را تحویل مدارس دهند و مدرسه فقط مجری باشد برنامه آموزشی پنهان از دست می‌رود و از نصف ظرفیت مدرسه استفاده خواهد شد، پس مدرسه باید برنامه‌ریزی خود را داشته باشد چون مدیر مدرسه کسی است که در میدان اجرا با طلاب برخورد دارد.

این عضو هیئت‌علمی مرکز تخصصی آخوند خراسانی در بخش دیگری از سخنان خود به اجزای برنامه درسی پرداخت و مهم‌ترین مؤلفه را تبدیل محتوای کلی به محتوای درسی خرد دانست و گفت: طراحی محتوای درسی که چه درسی در چه ساعتی برقرار شود، عامل انسانی یعنی کدام استاد درس را بگوید، پذیرش نهایی طلبه، روش‌های آموزش اعم از تدریس، مباحثه، خلاصه‌نویسی، تمرین و کارگاه عملی و... از اموری است که مدیران باید به آن بپردازند.

وی احیای سنت مباحثه را در رأس کارها خواند و تمرین تدریس، انسجام مباحث درسی، نظم و خودکنترلی را با مباحثه ممکن دانست و گفت: اهمیت و ارزش آزمون پایانی متمرکز باید کم شود و ارزشیابی باید تقسیم شود بین نظر استاد، کار عملی و خرده‌امتحانات بین درس با تأکید کمتر بر محفوظات.

وی در پایان بر مواردی مثل حل تمارین کتاب‌ها و تشویق طلاب به ارائه تمارین جدید و آزمون عملی در دروس مهارتی مثل خواندن قرآن به‌عنوان امتحان درس تجوید و پرهیز از امتحان از جزوه درس عملی تأکید کرد.