آيت الله حاج شيخ مجتبي قزويني فرزند مرحوم شيخ احمد تنكابني قزويني از علماي وارسته و دانشوران بلند پايه قرن چهاردهم هجري است .

وي در سال 1318 ه.ق در يكي از روستاهاي قزوين در خانواده اي روحاني متولد شد و با مقدمات و مباني علوم در شهرهاي قزوين و تهران آشنا شد و سال 1330 ه.ق همراه پدر به عراق رفت و مدت هفت سال در شهر نجف از محضر بزرگاني چون سيد محمد كاظم يزدي، ميرزا محمد تقي شيرازي و ميرزا محمد حسين نائيني بهره جست و پدرش مرحوم ميرزا احمد كه از شاگردان حاج ميرزا حسين خليلي تهراني بود. در سال 1332 ه.ق در نجف فوت كرد.

پس از بازگشت به وطن، دو سال در قزوين ماند و در آنجا با افكار سيد موسي زرآبادي قزويني آشنا شد و به سير و سلوك شرعي روي آورد و از عرفان و اشراق گنوسي و اسكندراني ديده بازگرفت و به جستجوي اسلام ناب و عرفان و فلسفه اسلامي پرداخت.

در سال 1339 ه.ق به قم رفت و مدتي از محضر آيت الله شيخ عبدالكريم حائري يزدي مؤسس حوزه قم استفاده برد و سال 1341 ه.ق به مشهد آمد و محله دريادل جنب تكيه و مسجد علي اكبريها سكونت يافت و ضمن اقامه نماز در مسجد مرويها از معارف بلند بزرگاني چون آقا بزرگ حكيم، ميرزا محمد آقازا ده، شيخ اسدالله عارف يزدي، شيخ موسي خوانساري، ميرزا مهدي غروي اصفهاني و حاج آقا حسين قمي استفاده برد و به مدت چهل سال در حوزه علميه مشهد به تدريس پرداخت و شاگردان برجسته اي را در مكتب فكري خود پرورش داد که از جمله آن می توان به حضرات آیات سیستانی ، ملکی میانجی ، زرآبادی قزوینی ، واعظ زاده خراسانی ، شهید سعیدی ، سیدان و ... اشاره نمود . ايشان معارف قرآني و دوره سطح و خارج فقه و اصول را براي عموم طلبه ها و متون فلسفي از جمله اشارات و اسفار را براي خواص به روش اجتهادي و همراه نقد تدريس مي كرد.

در بين سالهاي 1329 تا 1334 ه.ش بيان الفرقان را در 5 جلد به رشته تحرير درآورد و رساله در معرفه النفس، رساله اي در نقد اصول يازده گانه ملاصدرا شيرازي و آثاري را در برخي از علوم غريبه نوشت.

از مرحوم شيخ مجتبي قزويني سئوال شد: برای اینکه توفیق زیاد شود، چه باید کرد؟ جواب دادند: قرآن زیاد بخوانید؛ تصمیم بگیرید روزی نيم جزء بخوانید.همچنین سئوال شد: کسی که قبلا توفیقاتی داشته چه باید انجام دهد تا آن توفیقات برگردد؟ جواب دادند: زیاد استغفار کند؛ روزی هفتاد مرتبه استغفار‌کند.

استاد حوزه در مشهد
حضور این استاد وارسته که نمونه‌ای مجسم از تقدس و تقوا بود، در حوزه علمیه مشهد، باعث رونق و رشد و بالندگی علمی و اخلاقی طلاب و آن حوزه مقدسه گردید. او که مراحل والایی از عرفان و کمالات انسانی را طی کرده بود، حدود 40سال خالصانه و دلسوزانه به تدریس و تربیت طلاب پرداخت و چونان پدری مهربان، به امور درسی و مشکلات معیشتی طلاب رسیدگی می‌کرد و ده‌ها عالم و مجتهد، مدرس و واعظ، محقق و مؤلف را در سایه پرمهر و محبت خویش پرورش داد. آیت‌ا... قزوینی در حد ایثار و چشم پوشی از نیازهای شخصی خود، در رفع مشکلات و برآوردن نيازهاي طلاب تلاش می‌کرد.

در سال 1342 بعد از دستگیری امام خمینی از سوی رژیم سفاک پهلوی، وي به نشانه ابراز تنفر و اعتراض، دستور داد ائمه جماعات مسجد گوهرشاد و سایر مساجد، نماز جماعت‌ را تعطیل کنند و خود در اعتراض به بازداشت رهبر کبیر انقلاب اسلامی حضرت آيت‌ا... العظمی امام خمینی، از مشهد به تهران رفت و به جمع روحانیون معترض به بازداشت حضرت امام پیوست. آيت‌ا... قزوینی حرکت امام خمینی را حرکتی درست و در راستاي خدمت به اسلام و روحانیت می‌دانست. مؤلف کتاب «همگام با خورشید» می‌نویسد: «در یکی از سفرهای تبلیغی‌ام، با ایشان به مشورت پرداختم و پرسیدم از گویندگان تعهد می‌گیرند که نام امام را نبرند و به اسرائیل بد نگویند و به جمال عبدالناصر- رئیس‌جمهور مصر- بد بگویند، اگر خواستند از من تعهد بگیرند، چه کنم؟» ایشان با قاطعیت و صراحت فرمودند: «امروز امام خمینی، دین است و ترویج خمینی ترویج دین...» مؤلف اثر مذکور در ادامه می‌نویسد: هنگامی که رهبرکبیرانقلاب از زندان آزاد و به قم مشرف گردیدند، آيت‌ا... قزوینی همراه عده‌ای از طلاب و بازاریان به زیارت امام شتافت و ملاقات‌های مکرر و خصوصی با معظم له انجام داد. پس از يكي از همين ملاقات‌هاي خصوصی یک ساعته، پرسیدم: امام را چگونه یافتید؟ فرمود: ایشان غیراز دیگران است.»

يادي از استاد
مقام معظم رهبری، حضرت آيت‌ا... خامنه‌ای در سخنانی، از مرحوم قزوینی چنین یاد می‌کنند: «آن مقام علمی، آن قدس، آن معنویت، آن جوهره ارزشمند روحی که بنده مکرر گفته‌ام نظیر آن را در بین همه بزرگان و علمای شیعه، شاید من یک مورد دیگر دیده باشم. آن فلز گرانبها و جوهر روحی این مرد بی‌نظیر بود. حاج شیخ مجتبی قزوینی در پرتو اخلاص و ریاضات شرعی و توجه و توسلات به حضرت ولی عصر، اروحنا فداه، و برکات جوار بارگاه ملکوتی حضرت امام رضا علیه السلام، به مقامات معنوی و کرامات باهره‌ای دست یافت.»

زندگي استاد
استاد محمدرضا حکیمی که خود از شاگردان ممتاز و نزدیک آيت‌ا... قزويني بوده است، می‌نویسد: «او زندگی بسیار ساده‌اي داشت و... گاه از نیازهای خود چشم می‌پوشید و آنچه را می‌توانست به طلبه‌اي تنگدست برساند، می‌رسانید. شیخ بزرگوار نمونه‌ای مجسم از تقوا و نفس‌کشی و اعراض از مال و منال و جاه و مقام و شهرت و نعمت دنیا بود.... روزی یکی از طلاب، در حضور استاد، سخن از نیاز شدیدش به تأمین مخارج معالجه و درمان خانواده‌اش به میان آورد. وي به دلیل نداشتن وجه نقد، به آن طلبه گفت: این فرش را جمع کن، ببر بفروش و هزینه درمان کن، فعلا جای آن را با کیسه‌گونی مفروش می‌کنیم.»

او زندگي بسيار ساده اي داشت و نمونه اي مجسم از پرهيزكاري و پارسايي بود و از طلبه هاي درس خوان سخت حمايت و پشتيباني داشت و به سادات احترام ويژه اي قائل بود .

سرانجام 22 ذی‌الحجه 1386 قمری برابر با 14 فروردین 1346 ه.شمسی فرارسید و آن فقیه عارف، پس از یک بیماری طولانی که حتی قادر به تکلم نیز نبود در آن لحظه آخر با تبسمی بر لب سه مرتبه بَه بَه بَه گفت و جان به جان آفرین تسلیم کرد. لحظه جان دادنش جالب و تکان‌دهنده و گویای زبان حالی بود که خود در سرلوحه وصیت نامه‌اش آن را نگاشته بود که:
ای خوش آن لحظه که من تلخی جان کندن را به ملاقات تو ای دوست نمایم شیرین
پیکر پاکش پس از تشییع باشکوهی در حرم مطهر رضوی به خاک سپرده شد.
 

توضیح عکس : کنار مرحوم امام خمینی از سمت چپ : آیت الله حاج شیخ مجتبی قزوینی (ره) ، آیت الله مروارید (ره) و آیت الله نوقانی - فرد ایستاده در سمت راست تصویر آیت الله مکارم شیرازی می باشد