حجتالاسلام مهدی رضایی، معاون علمی حوزه علمیه خراسان، در گفتوگو با خبرنگار خبرگزاری این حوزه، با اشاره به اقدامات انجامشده در معاونت علمی، تدوین برنامه عملیاتی نظام جامع آموزش حوزه علمیه خراسان را یکی از اقدامات ارزنده و راهبردی این معاونت برشمرد و اظهار داشت: نظام جامع آموزش حوزه علمیه خراسان دارای پیشینهای طولانی است و از زمان تولیت مرحوم آیتالله واعظ طبسی(ره) این دغدغه بهصورت جدی مطرح بوده است.
وی افزود: نظام جامع آموزش در سه لایه پیگیری شد؛ لایه نخست، برنامه مطالعاتی بود که در آن آینده حوزه، پیشینه و سنتهای آموزشی و پژوهشی، ظرفیتهای حوزه علمیه خراسان و موضوعات مرتبط بررسی شد و لایه دوم، تدوین برنامه راهبردی نظام جامع آموزش حوزه علمیه خراسان بود که در دوره مدیریت جدید، با صرف وقت قابل توجه در کمیسیون آموزش بررسی و پس از تصویب در شورای عالی، به معاونت علمی ابلاغ شد تا برنامه عملیاتی آن تدوین شود.
معاون علمی حوزه علمیه خراسان ادامه داد: بر همین اساس، معاونت علمی با همکاری همکاران و با صرف زمان قابل توجهی از سوی کمیسیون آموزش ـ در حدود ۳۰ جلسه ـ اقدام به تدوین برنامه عملیاتی نظام جامع آموزش کرد. در این مسیر، کارگروههای تخصصی متعددی تشکیل شد و اساتید حوزه علمیه خراسان در قالب ده بسته دانشی مشارکت داشتند؛ بهگونهای که در هر بسته دانشی، حداقل هفت استاد صاحبتجربه و دغدغهمند در فرآیند تدوین نقشآفرینی کردند.
وی تصریح کرد: برای هر بسته دانشی سه مأموریت اصلی تعریف شد؛ نخست، تبیین هدف هر بسته دانشی؛ دوم، تعیین میزان ساعات آموزشی مورد نیاز برای تحقق اهداف؛ و سوم، تعریف متن، محتوا یا کتاب متناسب با اهداف و قابل تحقق در بازه زمانی مشخص. در مواردی که متون موجود پاسخگو نبود، مأموریت تدوین متن جدید در دستور کار قرار گرفت.
تدوین متون درسی؛ افق فاخر نظام جامع آموزش
حجتالاسلام رضایی با اشاره به اهمیت تدوین متون درسی گفت: یکی از مأموریتهای جدی نظام جامع آموزش حوزه علمیه خراسان، تدوین متن است و با عنایت حضرت علیبنموسیالرضا(علیهالسلام)، در یک بازه چندساله، این اقدام به یکی از فعالیتهای فاخر و ماندگار حوزه خراسان تبدیل خواهد شد. در حال حاضر، تدوین حدود ۵۰ متن درسی در دستور کار قرار دارد.
وی ادامه داد: در همین راستا، گزارشی جامع از اقدامات انجامشده به همراه اعضای کارگروهها به مدیر حوزه علمیه خراسان ارائه شد.
معاون علمی حوزه علمیه خراسان افزود: به تعبیر ایشان، نظام جامع آموزش یکی از اساسیترین، مهمترین و بنیادیترین اقدامات ماندگار در تاریخ حوزه علمیه خراسان است. همچنین گزارشی ارائه شد و اکنون نیز ارائه گزارشهای تکمیلی به شورای عالی و دفتر مقام معظم رهبری در دستور کار قرار دارد.
وی با بیان اینکه این نظام آموزشی قابلیت تعمیم به سایر حوزههای علمیه را دارد، گفت: در حال حاضر، این برنامه در ۱۳ مدرسه در حال اجراست؛ سال گذشته در شش مدرسه و امسال با افزوده شدن هفت مدرسه جدید و به لطف الهی در سال آینده، مدارس بیشتری به این جریان علمی افزوده خواهند شد.
ویژگیهای متمایز برنامه درسی نظام جامع آموزش
حجتالاسلام رضایی با اشاره به سال دوم اجرای این نظام، به تبیین برخی ویژگیها و نقاط قوت برنامه درسی پرداخت و گفت: این نظام دارای ۱۴ مؤلفه است که از جمله آنها میتوان به برنامه درسی، پذیرش، متن، ارتباط با نهادها و تربیت استاد اشاره کرد. در میان این مؤلفهها، سه محور پذیرش بهعنوان نیروی انسانی، استاد بهعنوان راهبر و برنامه درسی بهعنوان نقشه راه از اهمیت بیشتری برخوردارند.
وی اظهار داشت: در حال حاضر، برنامه درسی نظام جامع آموزش در مقطع عمومی تدوین شده و برنامهریزی برای مقاطع تخصصی و عالی نیز در دستور کار است. از ویژگیهای مهم این برنامه میتوان به کاهش سنوات تحصیل، حذف پایه پیشنیاز، رفع مشکل هدفمندی شهریه، تعریف تمایز میان طلاب ورودی دیپلم و متوسطه اول در چهار شاخص مشخص، و الزام مباحثه در دروس محوری با تعریف «ناظر مباحثه» اشاره کرد.
معاون علمی حوزه علمیه خراسان افزود: آموزش در این نظام مبتنی بر لایههای فهم و متناسب با مقاطع تحصیلی طراحی شده و در مقطع عمومی، رویکرد کاربردیسازی علوم حوزوی مورد تأکید قرار گرفته است. همچنین بسته آموزش تاریخ و علوم سیاسی از حالت مطالعاتی خارج و بهصورت حضوری اجرا میشود.
وی ادامه داد: استمرار دروس احکام، عقاید، قرآن و حدیث در اغلب سنوات تحصیلی، رویکرد معارفمحور در کنار علوم اسلامی، تناسب پلکانی واحدهای درسی، پیوستگی میان مقاطع تحصیلی، تعریف بدیلهای درسی متنوع و تقویت بستههای مهارتی از دیگر ویژگیهای این برنامه است.
حجتالاسلام رضایی تصریح کرد: بسته مهارتی در این نظام، جایگاه ویژهای دارد و شامل مهارتهای عمومی، گرایشی و اقتضایی متناسب با شرایط اجتماعی و منطقهای استانهای خراسان رضوی، شمالی و جنوبی است. همچنین مباحث قرآنی و حدیثی در تمام سنوات تحصیلی استمرار دارد و درس تجوید با آموزش قرآن ادغام شده است.
الزامات اجرایی و دعوت به مشارکت علمی
وی با اشاره به سند الزامات برنامه راهبردی نظام جامع آموزش مصوب شورای عالی حوزه علمیه خراسان، تصریح کرد: تدوین مرحله برنامهریزی عملیاتی در بازه زمانی مناسب، گفتمانسازی نظام جامع آموزش در بدنه حوزه، اجرای آزمایشی این نظام در چند مدرسه منتخب در مقاطع سهگانه، انجام پروژههای پایش همزمان با اجرا، راهاندازی مرکز تدوین متون در ساختار سازمانی از سال آینده، برگزاری دورههای توانمندسازی اساتید، مدیران و کادر مدارس و همچنین طراحی و استقرار نظام پاداشها و مشوقها، از جمله الزامات اصلی اجرای این نظام آموزشی است
معاون علمی حوزه علمیه خراسان افزود: دبیرخانه نظام جامع آموزش در ساختار جدید تعریف شده و از اساتید و صاحبنظران دعوت میشود نقدها، پیشنهادها و دیدگاههای خود درباره متون درسی موجود را به معاونت علمی ارسال کنند. همچنین آمادگی کامل برای برگزاری نشستهای علمی و بهرهگیری از ظرفیتهای گسترده حوزه علمیه خراسان در فرآیند تدوین متون و برنامههای درسی مقاطع تخصصی وجود دارد.
