حجت‌الاسلام والمسلمین سیدمحمدمحسن دعایی، مدیر مؤسسه مطالعات راهبردی علوم و معارف اسلامی، در گفت‌وگو با خبرنگار خبرگزاری حوزه علمیه خراسان، با اشاره به تحولات عرصه نبرد در جهان معاصر اظهار کرد: با پیشرفت‌های تکنولوژیک و فناورانه در عصر جدید، جنگ‌ها از شکل سخت به جنگ‌های نرم تغییر مسیر داده‌اند و در سال‌های اخیر نیز با مفاهیمی همچون جنگ شناختی و جنگ ترکیبی مواجه هستیم.

وی افزود: اساس جنگ نرم بر مدیریت افکار عمومی، مدیریت نوع نگاه مردم به مسائل و موضوعات، تغییر زاویه دید، دگرگونی در نظام ارزش‌گذاری، ارزیابی و اظهار نظر استوار است. طبیعی است که در این عرصه، بسترهای انتقال داده در فضای مجازی و دیجیتال، نقشی بسیار برجسته و تعیین‌کننده بر عهده دارند.

مدیر مؤسسه مطالعات راهبردی علوم و معارف اسلامی ادامه داد: اگر زرادخانه‌های نظامی شامل هواپیما، تانک، پهپاد و موشک، ابزارهای مدیریت جنگ سخت و حضور در میدان نبرد آن به شمار می‌روند، در جنگ نرم این امواج، داده‌ها، خبرها، تحلیل‌ها، گفت‌وگوها و مجموعه‌هایی که مسئولیت ذهنیت‌سازی و تغییر ذهنیت مخاطب را بر عهده دارند، کارکردی مشابه پیدا می‌کنند. در واقع هر رسانه، یک پایگاه تولید ابزارهای اثرگذار در جنگ نرم است؛ ابزاری که می‌تواند در جبهه حق تعریف شود یا در خدمت جبهه باطل و جریان‌های اهریمنی فعال در عرصه گسترده تقابل حق و باطل قرار گیرد.

رسانه دینی، صدق‌پایه و حق‌مدار است

وی در ادامه، درباره نسبت رسانه اسلامی با این میدان نبرد گفت: تئوری رسانه اسلامی و مدل رسانه در اسلام، بحثی گسترده و چندوجهی است. قرآن کریم در این زمینه مثال روشنی ارائه می‌دهد؛ آنجا که در توصیف سیلاب یا ذوب مواد معدنی، از دو بخش سخن می‌گوید: یکی کف روی آب و دیگری آنچه برای مردم سودمند است و در زمین باقی می‌ماند. در عرصه نبرد رسانه‌ای نیز وظیفه ما آن است که میان حق و باطل تمایز ایجاد کنیم و آنچه را نافع و ماندگار است، به مردم نشان دهیم.

حجت‌الاسلام والمسلمین دعایی تصریح کرد: این مأموریتی بسیار سنگین و خطیر است. یکی از ابعاد مهم راهبرد رسانه دینی و اسلامی آن است که ما مجاز نیستیم از معصیت، گناه، دروغ و رفتارهای غیراخلاقی برای پیشبرد اهداف خود استفاده کنیم. البته استثناهایی وجود دارد که بحث آن جداست، اما در مجموع، رسانه دینی رسانه‌ای حق‌مدار و صدق‌پایه است؛ رسانه‌ای که می‌کوشد دروغ‌ها و فریب‌های جریان مهاجم و رقیب را آشکار و برملا کند.

سه مأموریت اصلی طلاب در میدان نبرد رسانه‌ای

وی درباره نقش طلاب و نهادهای علمی و حوزوی در مقابله با جنگ نرم بیان کرد: همان‌گونه که رهبر شهید انقلاب در بیانیه «حوزه پیشرو و سرآمد» فرموده‌اند، حوزه‌های علمیه، طلاب و فضلا موظف‌اند با توجه به توسعه عرصه‌های تبلیغ در دنیای معاصر، خود را برای تولید محتوای متناسب با این توسعه، بسته‌بندی مناسب آن و هماوردی با جریان مهاجم رقیب آماده کنند.

مدیر مؤسسه مطالعات راهبردی علوم و معارف اسلامی افزود: در این زمینه، سه مأموریت اصلی بر عهده طلاب و فضلا قرار دارد. نخست آنکه باید نوع فرآوری محتوای دینی را متناسب با نیاز مخاطب در دنیای مدرن ارتقا دهند. دوم آنکه بتوانند این محتوای فرآوری‌شده را به‌درستی بسته‌بندی کنند؛ چراکه اقتضائات نوپدید عرصه تبلیغ، قالب‌ها و شیوه‌های تازه‌ای را پیش روی ما قرار داده است و دیگر نمی‌توان صرفاً به قالب‌هایی مانند منبر یا تألیف کتاب، به شکل سنتی گذشته اکتفا کرد.

وی ادامه داد: ممکن است یک مطلب بسیار ناب و نورانی، یا پاسخی دقیق به یک مسئله اجتماعی، از منابع دینی استخراج شود؛ اما مسئله مهم آن است که این محتوا چگونه و در چه قالبی عرضه شود. سومین مأموریت نیز آن است که پس از فرآوری و قالب‌بندی، بتوانیم در میدان نبرد رسانه‌ای از عهده توزیع و اشاعه مطالب و تولیدات خود برآییم. اینجاست که هنر رسانه اسلامی بروز پیدا می‌کند؛ اینکه چگونه بتوان در این نبرد نابرابر، و در برابر تکنیک‌هایی که دشمن برای به دام انداختن اکثریت جامعه به کار می‌گیرد، مخاطبانی را که آمادگی دریافت حقیقت دارند شناسایی و با محتوای صحیح همراه کرد.

حجت‌الاسلام والمسلمین دعایی در ادامه، با اشاره به فعالیت جمعی از طلاب خراسان در یک «اتاق جنگ» رسانه‌ای، ضمن قدردانی از این اقدام گفت: ضمن عرض خدا قوت و آرزوی توفیقات الهی برای این حرکت صحیح و به‌موقع، بنده نشست‌هایی را که در این اتاق برگزار می‌شد و نیز رهنمودهایی را که اساتید همچون استاد واسطی، حجت‌الاسلام پناهیان، کارشناسانی مانند آقای قاسم‌پور و دیگران ارائه می‌کردند، رصد می‌کردم.

وی خاطرنشان کرد: خواهشی که در این زمینه دارم آن است که وقتی از یک کارشناس یا نخبه متعهد دعوت می‌شود و او تمام دارایی کارشناسی، علمی، تحقیقی و تحلیلی خود را در این میدان عرضه می‌کند، نباید به‌سادگی از کنار این ظرفیت عبور کنیم. البته هر اتاق فکری می‌تواند سیاست‌ها و تکنیک‌های خاص خود را داشته باشد، اما پیشنهاد و توصیه این است که از آنچه کارشناسان، خبرگان برجسته و نخبگان متعهد ارائه می‌کنند، حداکثر استفاده صورت گیرد و این مطالب، در عرصه اجرا و عمل نیز به بهترین شکل پیاده‌سازی شود.