به گزارش خبرنگار خبرگزاری حوزه علمیه خراسان، حجتالاسلام مهدی رضایی، معاون علمی این حوزه، در درس اخللاق طلاب مدرسه علمیه حضرت ابوالفضلالعباس(علیهالسلام) با اشاره به مراتب مختلف نماز جماعت، اظهار کرد: نماز جماعت تنها به حضور ظاهری در مسجد محدود نمیشود، بلکه در منابع دینی و فقهی، مراتب دیگری نیز برای آن بیان شده که هر یک آثار و برکات ویژهای دارد.
وی با بیان اینکه نخستین مرتبه نماز جماعت، همان اقامه نماز به امامت امام جماعت در مسجد یا هر مکان دیگری است، گفت: از گذشته نیز در منابع فقهی آمده است که حتی با حضور دو نفر نیز نماز جماعت تحقق پیدا میکند و این همان صورتی است که عموم مردم با آن آشنا هستند.
معاون علمی حوزه علمیه خراسان ادامه داد: مرتبه دوم آن است که انسان در خانه، حجره یا هر مکان دیگری با گفتن اذان و اقامه، نماز را به صورت فرادی اقامه کند. بر اساس روایات، چنین نمازی نیز از ثواب نماز جماعت برخوردار است؛ زیرا فرشتگان الهی در سمت راست و چپ نمازگزار به او اقتدا میکنند و از این جهت، نماز او از فضیلت جماعت بهرهمند خواهد بود.
وی با اشاره به مرتبه سوم نماز جماعت که در کتابهای فقهی از جمله «شرح لمعه» و باب صلات مورد توجه قرار گرفته است، افزود: پیامبر اکرم(صلیاللهعلیهوآله) در حدیثی کوتاه اما عمیق میفرمایند: «صلاة المؤمن وحده جماعة»؛ یعنی نماز مؤمن، حتی اگر به تنهایی اقامه شود، جماعت است.
حجتالاسلام رضایی با بیان اینکه شارحان این روایت، از جمله علامه مجلسی، توضیحات ارزشمندی درباره این حدیث ارائه کردهاند، تصریح کرد: مقصود آن است که انسان در هنگام نماز، همه وجود خود را هماهنگ کند؛ به گونهای که قلب، نقش امام را بر عهده بگیرد و سایر اعضا و جوارح، مأموم قلب باشند. در چنین حالتی، انسان با حضور قلب کامل نماز میخواند و دیگر ذهن او به مسائل پراکنده مشغول نمیشود؛ زیرا در حقیقت در درون وجود خود، یک نماز جماعت برپا کرده است.
وی در ادامه با طرح پرسشی برای طلاب گفت: اگر از شما سؤال شود که نماز جماعت به چند صورت قابل اقامه است، پاسخ صحیح آن است که هر سه صورت، یعنی جماعت ظاهری، نماز همراه با اذان و اقامه که ثواب جماعت دارد و نماز همراه با حضور قلب، از مصادیق نماز جماعت به شمار میآیند.
معاون علمی حوزه علمیه خراسان خاطرنشان کرد: شایسته است طلاب همواره با حضور قلب، ادب، توجه و مراقبت بیشتری در عبادت حاضر شوند و تنها به ظاهر اعمال عبادی اکتفا نکنند.
حجتالاسلام رضایی با تأکید بر اینکه طلبهداری محدود به ساعت اداری نیست، اظهار کرد: خدمت در مدارس علمیه، شب و روز نمیشناسد و کسی که مسئولیت تربیت طلاب را بر عهده میگیرد، باید در همه ساعات آماده خدمت باشد. بدون تردید، صاحب اصلی این حوزهها و وجود مقدس حضرت ولیعصر(عج)، شاهد و ناظر این تلاشهاست و زحمات خادمان حوزه را میبیند.
وی در ادامه با تأکید بر ضرورت همراهی طلاب با مسئولان مدارس علمیه افزود: همانگونه که مسئولان مدرسه با همه توان در مسیر خدمت به طلاب تلاش میکنند، طلاب نیز باید در کنار آنان باشند و در فعالیتهای مختلف آموزشی، فرهنگی و اجتماعی مدرسه مشارکت فعال داشته باشند.
معاون علمی حوزه علمیه خراسان سپس با نقل داستانی اخلاقی از روزنامه عربی «الوفاق» که سالها پیش برای تقویت مکالمه عربی مطالعه میکرد، اهمیت کار جمعی را تبیین کرد و گفت: در این داستان، انگشتان دست هر یک برای خود فضیلتی بیان میکنند؛ انگشت شست، قدرت و توانایی خود را مایه برتری میداند و اظهار میکند که به تنهایی در برابر چهار انگشت دیگر قرار میگیرد و در گرفتن اشیا، نقش اصلی را ایفا میکند. پس از آن، انگشت سبابه از جایگاه خود در فرمان دادن و اشاره کردن سخن میگوید و آن را نشانه اهمیت خود میداند. سپس انگشت میانی، بلندی قامت خود را دلیل برتری معرفی میکند و هر یک از انگشتان تلاش میکنند ویژگی ممتاز خود را بیان کنند.
حجتالاسلام رضایی در ادامه روایت خود بیان کرد: در این داستان، نوبت به انگشت چهارم رسید که گفت مردم هنگام خرید انگشتر، آن را در انگشت شست قرار نمیدهند، بلکه انگشتر را در انگشت من میگذارند و این نشانه عزت و احترام من است. او نیز ویژگی خود را برتری نسبت به دیگران میدانست.
وی افزود: در پایان، انگشت کوچک که از همه کوتاهتر، ظریفتر و به ظاهر کماهمیتتر بود، سخن گفت و اظهار کرد: من نه قدرت انگشت شست را دارم، نه جایگاه فرمان دادن انگشت سبابه را، نه بلندی قامت انگشت میانی را و نه افتخار حمل انگشتر را؛ اما زمانی که قرار است دست به صورت مشت واحد درآید و کاری جمعی انجام شود، همه شما مرا نیز در کنار خود میخواهید؛ زیرا بدون حضور من، مشت کامل شکل نمیگیرد. من عضوی از این مجموعه و سربازی در کنار شما هستم.
معاون علمی حوزه علمیه خراسان خاطرنشان کرد: این سخن، درس بزرگی برای کار جمعی است؛ به گونهای که سایر انگشتان نیز در برابر این منطق، سر به زیر انداختند و دریافتند که ارزش واقعی، در کنار هم بودن و ایفای نقش در یک مجموعه است.
وی با تأکید بر اینکه فضای مدارس علمیه، فضای اداری نیست، اظهار کرد: مدرسه، محیط طلبگی، اخوت و همکاری است و اداره آن تنها با ساختارهای اداری امکانپذیر نیست. هر طلبه باید بخشی از مسئولیتهای مدرسه را بر عهده بگیرد و خود را در پیشبرد امور سهیم بداند.
حجتالاسلام رضایی ادامه داد: طلبه در کنار تحصیل، باید در فعالیتهای فرهنگی، اجتماعی و حتی امور جاری مدرسه نیز مشارکت داشته باشد. گاهی کمک به نظافت مدرسه، همکاری در برنامههای فرهنگی و همراهی با مسئولان، بخشی از رسالت طلبگی است و این فعالیتها منافاتی با درس و بحث ندارد.
وی با استناد به دعای امام سجاد(علیهالسلام) مبنی بر چندمنظوره بودن نیت انسان، تصریح کرد: انسان میتواند با یک عمل، چند نیت الهی داشته باشد. طلبه نیز میتواند همزمان درس بخواند، در فعالیتهای فرهنگی مشارکت کند، به مدرسه خدمت برساند و در مسیر رشد علمی و معنوی گام بردارد.
معاون علمی حوزه علمیه خراسان با ابراز رضایت از فضای حاکم بر مدرسه علمیه حضرت ابوالفضلالعباس(علیهالسلام) گفت: با مشاهده فضای مدرسه و گزارشهای ارائهشده، روشن است که این مجموعه مسیر صحیحی را انتخاب کرده و با برنامهریزی مناسب در حال حرکت است؛ موضوعی که از نظم، حضور طلاب و فضای حاکم بر مدرسه نیز قابل ارزیابی است.
وی در ادامه، بر اهمیت برگزاری جلسات اخلاق در مدارس علمیه تأکید کرد و افزود: یکی از برکات این جلسات آن است که مدیر، معاون یا مسئول فرهنگی مدرسه فرصت مییابد مسائل عمومی، تربیتی و مدیریتی را با طلاب در میان بگذارد؛ موضوعاتی که در کلاسهای رسمی درسی، مجالی برای طرح آنها وجود ندارد.
حجتالاسلام رضایی، شخصیتشناسی و آشنایی با استادان برجسته را از دیگر آثار این جلسات برشمرد و اظهار کرد: در این نشستها، استادان و شخصیتهای علمی و اخلاقی از شهرهای مختلف دعوت میشوند و طلاب بدون نیاز به سفر به قم، تهران یا دیگر مراکز علمی، از محضر آنان بهرهمند میشوند و با اندیشهها و تجربههای شخصیتهای مختلف آشنا میشوند.
معاون علمی حوزه علمیه خراسان، سومین اثر جلسات اخلاق را تأثیرگذاری معنوی آن دانست و خاطرنشان کرد: گاهی یک سخنرانی کوتاه و چند جمله مخلصانه، تا مدتها در روح و جان انسان باقی میماند و مسیر زندگی او را تحت تأثیر قرار میدهد.
وی، با نقل خاطرهای از سفر خود به زنجان، به روحیه خدمت بیمنت یکی از خادمان زائران اشاره کرد و گفت: آن فرد با وجود خستگی فراوان و حتی گلایهها و برخوردهای برخی زائران، با صبر و اخلاص به خدمت خود ادامه میداد و همین روحیه، نمونهای از خدمت خالصانهای است که خداوند متعال پاداش آن را محفوظ خواهد داشت.
حجتالاسلام رضایی، یکی دیگر از آثار جلسات اخلاق را ایجاد فرصت برای تأمل و خودسازی دانست و اظهار کرد: گاهی یک صاحبنفس در چنین جلساتی حدیثی، نکتهای اخلاقی یا مطلبی علمی بیان میکند و همان سخن، انسان را برای روزها و حتی هفتهها به فکر و تأمل وامیدارد و زمینه رشد معنوی او را فراهم میکند.
وی، دانشافزایی را از دیگر برکات این جلسات برشمرد و گفت: در همین جلسه نیز مطالبی درباره مراتب نماز جماعت، اهمیت کار جمعی و آثار جلسات اخلاق مطرح شد که همگی به افزایش دانش و بینش طلاب کمک میکند.
معاون علمی حوزه علمیه خراسان با اشاره به تجربه شخصی خود افزود: تاکنون حدود هزار و ۵۰۰ جلسه علمی و اخلاقی را یادداشتبرداری کردهام و بر این باورم که بخش عمده دانستههای طلبگی، حاصل همین حضور مستمر در محافل علمی، اخلاقی و استفاده از محضر استادان بوده است.
وی ادامه داد: امروز اگر درباره موضوعات مختلف فقهی، اصولی، تفسیری یا اخلاقی سخنی برای گفتن دارم، بخش زیادی از آن نتیجه همین حضور در جلسات علمی و استفاده از تجربه استادان است.
حجتالاسلام رضایی در ادامه با اشاره به کتابی از آیتالله عابدینی درباره «اجتماعات» اظهار کرد: نویسنده در این اثر، با رویکرد تبارشناسانه، ریشه اجتماعات دینی را بررسی کرده و معتقد است که این گردهماییها صرفاً رویدادهایی اجتماعی یا فرهنگی نیستند، بلکه ریشه در توحید، ایمان و سیر و سلوک الهی دارند.
وی افزود: بر اساس این دیدگاه، رشد معنوی انسان در بستر حضور در اجتماع مؤمنان تحقق مییابد و یکی از مراحل سیر و سلوک الهی، همراهی با جمع، رشد جمعی و مشارکت در فعالیتهای اجتماعی است؛ موضوعی که روایات متعددی نیز بر آن تأکید کردهاند.
معاون علمی حوزه علمیه خراسان با بیان بخشی از تجربههای دوران تحصیل خود گفت: در سالهای طلبگی، فراز و نشیبهای فراوانی را پشت سر گذاشتیم، اما با لطف خداوند و تلاش مستمر، درس خواندیم، تدریس کردیم و نیز از محضر استادان بزرگ بهره بردیم.
وی در ادامه به نقل خاطرهای از یکی از استادان حوزه علمیه خراسان پرداخت و اظهار کرد: آن استاد میگفت: ستارگان آسمان گواهی میدهند که هیچگاه بیش از دو ساعت در شب نخوابیدهام و هر مطلب ارزشمندی که استادان برجسته حوزه خراسان در فقه، اصول، فلسفه، کلام و تفسیر بیان کردهاند، فرا گرفتهام.
حجتالاسلام رضایی افزود: البته مقصود از نقل این سخن، توصیه به کمخوابی نیست؛ هر فردی باید به اندازه نیاز بدن استراحت کند، اما آنچه اهمیت دارد، استفاده صحیح از فرصتها و قدرشناسی از عمر است.
وی با اشاره به سخن دیگری از همان استاد خاطرنشان کرد: ایشان میگفت هیچگاه حسرت گذشته را نمیخورم و نمیگویم «ای کاش جوانی بازمیگشت»؛ زیرا عمر خود را در مسیر صحیح صرف کردهام و از آنچه خداوند به من عطا کرده، خرسندم.
معاون علمی حوزه علمیه خراسان ادامه داد: انسان باید همواره از خداوند بخواهد نعمتهایی را که به او عطا کرده، از او نگیرد و به جای حسرت گذشته، از فرصت امروز بهترین بهره را ببرد.
وی در ادامه با اشاره به دوران تحصیل خود در همین مدرسه علمیه اظهار کرد: همه موفقیتهایی که در سالهای بعد به دست آوردم، در همین فضای طلبگی، کتابخانه، حجره و کلاسهای درس شکل گرفت و با همان امکاناتی که در اختیار همه طلاب قرار دارد، مسیر رشد علمی را طی کردم.
حجتالاسلام رضایی همچنین با اشاره به نقش مباحثه در پیشرفت علمی طلاب گفت: بسیاری از آموختههای بنده حاصل پرسشهای مکرر طلاب در مسیر رفتوآمد از کلاس تا حجره بود. همین پرسشها موجب میشد برای یافتن پاسخ، مطالعه بیشتری داشته باشم و در نتیجه خود نیز رشد کنم.
معاون علمی حوزه علمیه خراسان در ادامه با نقل خاطرهای از برخی همدورهایهای خود، طلاب را به صبر و پرهیز از شتابزدگی در انتخاب مسیر شغلی توصیه کرد و افزود: گاهی برخی افراد تنها از ترس آینده یا دغدغه استخدام، مسیر طلبگی را نیمهکاره رها میکنند؛ در حالی که طلبه باید با برنامه، هدفمند و با حوصله مسیر علمی خود را ادامه دهد و اجازه ندهد نگرانیهای زودگذر، او را از رسالت اصلیاش دور کند.
حجتالاسلام رضایی در پاسخ به یکی از پرسشهای طلاب درباره دغدغههای معیشتی، با اشاره به اینکه این موضوع نیازمند بحثی مستقل و تفصیلی است، اظهار کرد: بخشی از فقه ما به مسائل اقتصادی و مالی اختصاص دارد و طلبه باید نسبت به این مباحث شناخت دقیقی داشته باشد؛ چراکه هر درآمدی با شأن طلبگی سازگار نیست و برخی از روزیهای مرتبط با لباس روحانیت، احکام و ملاحظات خاص خود را دارد.
وی افزود: طلبه باید نگاه درستی به مقوله معیشت داشته باشد و در کنار توکل بر خداوند، مسیرهای صحیح و متناسب با جایگاه طلبگی را برای تأمین معاش بشناسد.
معاون علمی حوزه علمیه خراسان با تأکید بر اهمیت مهارتآموزی در کنار تحصیل علوم دینی گفت: یکی از راههای رفع دغدغههای معیشتی، کسب مهارتهای متناسب با رسالت طلبگی است؛ مهارتهایی که ضمن حفظ هویت علمی و تبلیغی طلبه، زمینه بهرهگیری صحیح از توانمندیهای او را فراهم میکند.
وی در این زمینه به نمونهای از شاگردان خود اشاره کرد و افزود: یکی از طلابی که در درس «لمعه» شاگرد بنده بود، در کنار تحصیل، توانایی و مهارت ارزشمندی در تبلیغ، سخنرانی، پاسخگویی به مسائل شرعی و مشاوره کسب کرده است؛ به گونهای که برنامههای تبلیغی او با استقبال فراوان مخاطبان روبهرو شده و برای حضور در جلسات، از مدتها قبل هماهنگی صورت میگیرد.
حجتالاسلام رضایی ادامه داد: این نشان میدهد که طلبه میتواند با کسب مهارت، ظرفیتهای علمی خود را به بهترین شکل در جامعه عرضه کند و از همین مسیر نیز بخشی از نیازهای معیشتی خود را تأمین کند.
وی با بیان اینکه برای طلاب، فرصتهای شغلی متعددی متناسب با تحصیلات حوزوی وجود دارد، اظهار کرد: امروز صدها کارویژه و عرصه فعالیت برای یک طلبه قابل تعریف است و با طی هر مرحله از تحصیل، افقهای جدیدی از فعالیتهای علمی، فرهنگی، تبلیغی، آموزشی، پژوهشی، مدیریتی و مشاورهای پیش روی او گشوده میشود.
معاون علمی حوزه علمیه خراسان خاطرنشان کرد: هرچه سطح علمی طلبه بالاتر رود، زمینههای خدمت و فعالیت او نیز گستردهتر خواهد شد و با رسیدن به مراتب بالای علمی و اجتهاد، بسیاری از عرصههای تخصصی مرتبط با علوم اسلامی در اختیار او قرار میگیرد.
وی با تأکید بر ضرورت آشنایی طلاب با این ظرفیتها، پیشنهاد کرد نشستهایی تخصصی درباره مهارتها و کارویژههای متناسب با تحصیل حوزوی برگزار شود تا طلاب با مسیرهای مختلف خدمت و فعالیت در عرصههای دینی آشنا شوند.
حجتالاسلام رضایی تصریح کرد: برخی از طلاب استعداد بیشتری در تدریس دارند، برخی در تبلیغ، گروهی در مشاوره، عدهای در پژوهش و تألیف و برخی نیز در مدیریت و فعالیتهای اجرایی موفقتر هستند. مهم آن است که هر طلبه استعداد خود را بشناسد، آن را تقویت کند و در همان مسیر به جامعه و دین خدمت کند.
وی بر ضرورت نظم در تحصیل، حضور منظم در کلاسها و اهتمام به مباحثه تأکید کرد و گفت: حضور و غیاب واقعی طلبه را خود او باید انجام دهد؛ باید مراقب باشد که چه میزان در کلاسها، مباحثهها و برنامههای علمی حضور مؤثر داشته است. حجتالاسلام رضایی بیان داشت: مباحثه، اندیشه را پخته میکند و همانگونه که با تکان دادن شیر، کره از آن به دست میآید، گفتوگو و مباحثه نیز موجب تولید اندیشههای عمیق و استوار میشود. ازاینرو، باید قدر این فرصتهای علمی را دانست و آنها را سرمایهای برای رشد و بالندگی طلبگی به شمار آورد.
وی در پایان سخنان خود، از تلاشهای مسئولان مدرسه علمیه حضرت ابوالفضلالعباس(علیهالسلام) تقدیر کرد.
