به گزارش خبرنگار خبرگزاری حوزه علمیه خراسان، حجتالاسلام والمسلمین علی خیاط، مدیر این حوزه، در همایش گرامیداشت واقفان حوزوی که در مدرسه علمیه عالی نواب برگزار شد، با اشاره به سالروز ولادت حضرت عبدالعظیم حسنی(علیهالسلام)، اظهار کرد: امروز مصادف با سالروز ولادت حضرت عبدالعظیم حسنی(علیهالسلام) است؛ شخصیت بزرگواری که به توصیه امام هادی(علیهالسلام) عازم شهر ری شد و در همانجا نیز مدفون است.
وی افزود: حضرت عبدالعظیم حسني(علیهالسلام) از راویان برجسته امام رضا(علیهالسلام)، امام جواد(علیهالسلام) و امام هادی(علیهالسلام) است و در عظمت ایشان همین بس که در زیارتنامه آن حضرت آمده است که زائر ایشان امید دارد ثواب زیارت سیدالشهدا(علیهالسلام) را به دست آورد.
مدیر حوزه علمیه خراسان با بیان اینکه حضرت عبدالعظیم حسنی(علیهالسلام) شخصیتی بسیار باعظمت است، تصریح کرد: این شخصیت بزرگوار در شهر ری مدفون است و بارگاه باعظمتی نیز دارد؛ عزیزانی که به تهران مشرف میشوند، خود را از زیارت ایشان محروم نکنند و این ثواب را در پرونده اعمال خود ثبت کنند.
وقف؛ از برجستهترین مصادیق احسان و نیکوکاری
حجتالاسلام والمسلمین خیاط با بیان اینکه وقف یکی از ارزشمندترین و برجستهترین مصادیق احسان و نیکوکاری است، گفت: آثار وقف فراوان است و ابعاد فرهنگی، علمی، اقتصادی و هرگونه خیری را که انسان بتواند بهعنوان مصداق خیر تصور کند، در بر میگیرد و این احسان ماندگار آثار فراوانی برای همگان دارد.
وی با بیان اینکه وقف دارای ارزشهای اخلاقی فراوانی است که یکی از آنها مبارزه با حرص و دیگری مبارزه با تکاثر است، خاطرنشان کرد: انسانها نوعاً حریص هستند و تلاش میکنند اموال بیشتری جمع کنند، اما هنگامی که فرد به این احسان روی میآورد، در واقع با حرص مبارزه میکند و این امر، سازندگی اخلاقی برجستهای برای انسان به همراه دارد.
حجتالاسلام والمسلمین خیاط با اشاره به اینکه وقف مانع تکاثر میشود، افزود: تکاثر یکی از ضد ارزشهای اخلاقی است که قرآن کریم آن را نکوهش کرده است. هنگامی که فرد بخشی از اموال خود و گاهی همه اموالش را در مسیر وقف قرار میدهد، مبارزه بزرگی با تکاثر انجام داده است.
وقف؛ راهی برای ماندگاری نام و اثر انسان
وی از ماندگاری بهعنوان یکی از برجستهترین آثار وقف برای واقف یاد کرد و گفت: انسان به هر حال در این دنیا میآید و روزی نیز باید از آن برود؛ حال ممکن است عمر کوتاهی داشته باشد یا عمر طولانی. حتی نمیتوان بیش از عمر حضرت نوح(علیهالسلام) عمر کرد. دنیا جای ماندن نیست و دنیا مزرعه آخرت است و انسان در این فرصت باید عبادت و تلاش کند و آینده خود را در سرای باقی بسازد.
مدیر حوزه علمیه خراسان تصریح کرد: انسانها با وجود اینکه امکان بقای جسمانی برایشان وجود ندارد، راههایی برای ماندگاری دارند و یکی از همین راهها ماندگاری است. انسانها ماندگار نیستند، اما همواره تلاش کردهاند و به دنبال این بودهاند که در دنیا جاودانه شوند.
حجتالاسلام والمسلمین خیاط ادامه داد: این موضوع در افسانههایی که درباره آب حیات و موضوعات مشابه خواندهایم نیز دیده میشود و نشان میدهد انسانها به هر حال دوست دارند در دنیا بمانند. اگر انسان گرفتار جمعآوری اموال شود، ممکن است بخواهد همهجا برای خود مال و زمین جمع کند.
مدیر حوزه علمیه خراسان با تأکید بر اینکه جسم انسان ماندگار نیست، اظهار کرد: یاد انسان میتواند باقی بماند و فرد میتواند کاری انجام دهد که پرونده او در این دنیا همچنان مفتوح باشد و برکاتی که در زمان حیات خود داشته است، پس از مرگ نیز برای او استمرار پیدا کند.
حجتالاسلام والمسلمین خیاط افزود: انسان میتواند یاد خود را جاودانه کند و حتی این آرزوی پیامبران بزرگ الهی نیز بوده است. در سوره مبارکه شعراء، از زبان چند تن از پیامبران این عبارت نقل شده است که «وَاجْعَلْ لِی لِسَانَ صِدْقٍ فِی الْآخِرِینَ» و مفسران «لسان صدق» را به یاد نیک تعبیر کردهاند؛ یعنی یاد نیک انسان در دنیا باقی بماند.
وی گفت: ماندگار شدن یاد نیک امکانپذیر است و راه آن، همین کارهاست. یکی از برجستهترین مصادیقی که انسان را ماندگار میکند، وقف است.
موقوفات حوزوی؛ صدقه جاریه واقفان در طول قرنها
مدیر حوزه علمیه خراسان با اشاره به قدمت مدرسه علمیه عالی نواب، اظهار کرد: شما ملاحظه میکنید مدرسهای که اکنون در آن حضور دارید، در سال ۱۰۸۶ بنا شده است؛ بنابراین با توجه به سال ۱۴۴۸، حدود ۳۶۲ سال از احداث آن میگذرد.
وی افزود: این بنای خیر توسط ابوصالح رضوی برای حوزه علمیه بنا شده است. وی حدود ۳۶۲ سال پیش این مدرسه را بنا کرده و سالهاست که از دنیا رفته است، اما تا به امروز ابوصالح رضوی همچنان در آثار این مدرسه حضور دارد و نام و عمل خیر او باقی مانده است.
حجتالاسلام والمسلمین خیاط ادامه داد: در این مدت، چند ده نفر از اساتید، علما و بزرگان در این مدرسه استفاده کردهاند و چندین هزار طلبه نیز در آن تحصیل کردهاند که منشأ خیرات و برکات فراوان بودهاند. همه این آثار همچنان در پرونده واقف باقی است و صدق جاریه ادامه دارد.
وی با بیان اینکه وقف حوزه علمیه از برترین مصادیق صدقه جاریه است، تصریح کرد: از برترین و بهترین اوقاف، با وجود اینکه همه کارهای خیر ارزشمند هستند، وقف برای حوزه علمیه است؛ چه برای طلاب و چه برای مدارس علمیه.
مدیر حوزه علمیه خراسان با اشاره به برخی مدارس قدیمی مشهد گفت: مدرسه «دو درب» یکی از مدارس بسیار قدیمی مشهد است که اکنون در محدوده حرم مطهر قرار گرفته و بر اساس کتیبههای موجود، بنای آن در سال ۸۴۳ بوده است؛ یعنی در دوره تیموریان ساخته شده و در سال ۱۰۸۸ نیز در دوره صفویه یک بار بازسازی شده است.
حجتالاسلام والمسلمین خیاط افزود: بیش از ۶۰۰ سال است که این بنای خیر باقی مانده است. تصور کنید در این ۶۰۰ سال، پرونده آن واقف همچنان باز است و برای او ثواب نوشته میشود. هر عالمی و طلبهای که در آنجا تحصیل کرده و پس از آن منشأ اثر و خدمت شده است، این خدمت همچنان در پرونده واقف باقی است.
وی ادامه داد: مدرسه میرزا جعفر نیز از دیگر موقوفات حوزوی است که مرحوم میرزا جعفر آن را وقف کرده و برای آن موقوفاتی نیز قرار داده است. این مدرسه نیز قدمتی طولانی دارد و نزدیک به چهارصد سال از احداث آن میگذرد.
مدیر حوزه علمیه خراسان تأکید کرد: انسان خودش باقی نمیماند، اما اثر او میتواند باقی بماند و اثر نیک او در این دنیا ماندگار شود. بنابراین، یکی از بالاترین آثار وقف، ماندگاری است؛ چراکه پرونده انسان با مرگ بسته میشود، مگر آنکه اموری او را جاودانه کند که یکی از آنها صدقه جاریه است.
وقف حوزه علمیه؛ استمرار تعلیم و نشر معارف دینی
حجتالاسلام والمسلمین خیاط با اشاره به یکی دیگر از آثار وقف گفت: انسان میتواند سنتی نیک را پایهگذاری کند. نفس همین کاری که شما انجام میدهید، یعنی وارد میدان میشوید و وقفی را انجام میدهید، موجب میشود دیگران نیز تشویق شوند و مانند شما این کار را انجام دهند. شما با این اقدام، سنتی را جاری میکنید و دیگران به این کار خیر اقتدا میکنند؛ این نیز صدقه جاریه دیگری است که برای انسان باقی میماند و او را در این کار ماندگار میکند.
وی خاطرنشان کرد: این شاید از برجستهترین آثار وقف باشد. همه کارهای خیر ارزشمند هستند و وقفهای فراوانی نیز در مصادیق مختلف انجام شده است. دوستان اداره اوقاف اگر گزارش دهند، مشاهده میکنیم که مردم گاهی با دقت، مصادیق خاص و فراوانی را برای وقف انتخاب کردهاند که همه آنها مصداق خیر است و کار خیر را در جامعه جاری میکند.
مدیر حوزه علمیه خراسان با بیان اینکه یکی از برجستهترین مصادیق وقف، وقف برای حوزههای علمیه است، اظهار کرد: حوزههای علمیه شیعه همواره مردمپایه بودهاند. حوزههای علمیه شیعه از مردم بوده، برای مردم بوده و در کنار مردم قرار داشته است و همواره نیز همینگونه بوده است؛ از آغاز تأسیس حوزههای علمیه تا امروز، این ارتباط وجود داشته است.
حجتالاسلام والمسلمین خیاط افزود: امروز گرچه حوزههای علمیه ممکن است منابع درآمدی دیگری نیز داشته باشند، اما همچنان برای بقا و استواری خود نیازمند این هستند که در کنار مردم باشند و مردم نیز در نگهداشتن و استمرار فعالیت آنها کمک کنند.
وی با اشاره به موقوفات حوزوی که در این مراسم معرفی شد، ادامه داد: همانگونه که نمونههایی از کارهای خیر انجامشده پیش از این نیز ارائه شد، این اقدامات حقیقتاً از کارهای ارزشمندی است که مردم در طول تاریخ انجام دادهاند و حوزههای علمیه نیز همواره با حمایت مردم حیات خود را ادامه داده و منشأ آثار، برکات و خیرات بودهاند.
مدیر حوزه علمیه خراسان تصریح کرد: یکی از جاهایی که بهتر است انسان در آن وقف کند، حوزههای علمیه است؛ چراکه حوزههای علمیه از مصادیق بارز و برجسته فعالیتهایی هستند که انسان میتواند در آنها برای تعلیم، حفظ، نشر و اقامه دین قدم بردارد و از این چه کاری بهتر و ارزشمندتر میتوان تصور کرد.
حجتالاسلام والمسلمین خیاط با اشاره به نقش وقف در حل معضلات اجتماعی گفت: حل معضلات از دیگر آثار وقف است. گاهی در جامعه معضل یا مشکلی پیش میآید و انسان برای حل آن اقدام میکند. در بسیاری از موارد ممکن است منابع دولتی برای تأمین این مسائل وجود نداشته باشد یا نتوانند از آن مسیر، نیازها را تأمین کنند؛ در چنین شرایطی، یک وقف یا جمع شدن چند نفر در کنار یکدیگر و انجام یک وقف میتواند آن معضل را حل کند.
وی افزود: در میان شما عزیزان نیز نمونههایی وجود دارد که پیش از این نشان داده شد. یکی از معضلات امروز جامعه ما مسئله مسکن است. مسکن از مشکلاتی است که همه اقشار با آن دست و پنجه نرم میکنند و همه درگیر این مسئله هستند؛ بهویژه در شهرهای بزرگی مانند مشهد مقدس.
مدیر حوزه علمیه خراسان با تأکید بر اهمیت وقف در حوزه مسکن طلاب خاطرنشان کرد: یکی از برجستهترین و ارزشمندترین مصادیق وقف، وقف برای اسکان است. طلابی که برای گرفتن یک اتاق و اجاره آن ممکن است با مشکلات فراوانی مواجه باشند، میتوانند با چنین موقوفاتی از این دغدغه رها شوند.
حجتالاسلام والمسلمین خیاط گفت: اینکه انسان از مال خود وقف کند تا مسکنی برای طلبه فراهم شود و او بتواند بهصورت موقت، در دوره تحصیل خود، پنج سال، هفت سال یا بیشتر و کمتر، در آنجا بدون دغدغه تحصیل کند و خود را برای خدمترسانی به مردم آماده سازد، از مصادیق ارزشمند وقف است.
وی با اشاره به آثار وقف در حوزه مسکن طلاب، اظهار کرد: این اقدام، بسیار پرسود و ارزشمند است و میتواند اتفاق مبارکی باشد. نمونههای آن را نیز مشاهده کردهاید که چنین اقداماتی انجام شده و عزیزانی در این مسیر قدم برداشتهاند. ما همچنان این مسیر را به دوستان و عزیزانی که در آینده قصد انجام وقف دارند، توصیه میکنیم.
مدیر حوزه علمیه خراسان با اشاره به ضرورت توجه به تأمین هزینههای نگهداری موقوفات، گفت: در حوزه اوقاف توصیهای به عزیزان داریم. وقتی یک وقف انتفاعی، مانند همین مدرسه، اتفاق میافتد، نگهداری آن نیز مورد نیاز است. اگر قرار باشد این بنا باقی بماند و استمرار داشته باشد، باید منابعی برای نگهداری آن وجود داشته باشد.
وی افزود: بنابراین، ما در کنار وقفهای انتفاعی به وقفهای منفعتی نیز نیازمند هستیم. در گذشته نیز این کار انجام میشده است. همین مدرسه مبارکه، اوقاف فراوانی دارد که بهفضل الهی آن را سرپا نگه داشته است. مدرسه عباسقلیخان، مدرسه خیراتخان و مدارس دیگر نیز به همین صورت، موقوفاتی برای نگهداری دارند.
حجتالاسلام والمسلمین خیاط تصریح کرد: در هر موقوفهای که ایجاد میشود، صرف اینکه انسان زمین یا بنایی را وقف کند، یک وقف انتفاعی برای بهرهبرداری شکل گرفته است؛ اما اگر قرار است این موقوفه باقی بماند، با توجه به اینکه فلسفه وقف، ماندگاری است، باید برای نگهداری آن نیز فکری شود.
وی ادامه داد: اگر انسان ملکی را برای اسکان طلاب وقف میکند، باید در کنار آن، چیزی را نیز بهعنوان منبع درآمد وقف کند تا بتواند هزینههای نگهداری آن بنا را تأمین کند. ما اکنون در برخی از مجتمعهای مسکونی خود با این مشکل مواجه هستیم که اصل وقف انجام شده، اما برای نگهداری آن باید هزینه پرداخت کنیم و منابع مورد نیاز را از محل دیگری تأمین کنیم.
مدیر حوزه علمیه خراسان خاطرنشان کرد: اینکه برای نگهداری موقوفه، هزینهها از محل دیگری تأمین شود، کار درستی نیست. فردی نیت خیری داشته و میخواهد این نیت جاری باشد و موقوفه او باقی بماند؛ بنابراین باید در کنار آن، موقوفاتی نیز برای نگهداری وجود داشته باشد.
وی گفت: به همه عزیزان توصیه میکنیم اگر در پی انجام وقف انتفاعی هستند، یک وقف منفعتی نیز در کنار آن در نظر بگیرند تا بتواند موقوفه را حفظ و نگهداری کند. در بسیاری از موارد نیز وقفهای منفعتی انجام شده که بسیار ارزشمند است و مصرف آن نیز بهگونهای قرار داده شده که انسان بتواند از محل درآمد آن، موقوفه دیگری را نگهداری و این مسیر را ادامه دهد.
وقف؛ تجارتی سودمند برای ماندگاری انسان
حجتالاسلام والمسلمین خیاط با اشاره به روایت امام صادق(علیهالسلام) اظهار کرد: بر اساس این روایت، برجستهترین مصداقی که انسان میتواند برای صدقه جاریه مطرح کند، همین مصادیق وقف است که میتواند سالهای سال فرد را در این دنیا ماندگار کند، نام او را باقی بگذارد و پرونده او را برای آن دنیا نیز باز نگه دارد.
وی افزود: این واقعاً یک تجارت بسیار سودمند است. قرآن کریم میفرماید: «مَا عِندَکُمْ یَنفَدُ وَمَا عِندَ اللَّهِ بَاقٍ». اموالی که نزد انسان است، با پایان یافتن عمر او باقی نمیماند و هنگامی که نفس انسان قطع شود، اموال نیز در اختیار دیگران قرار میگیرد.
مدیر حوزه علمیه خراسان ادامه داد: ممکن است دیگران انسانهای بسیار خوبی باشند و برای فرد مجلس بزرگداشت و فاتحهای نیز برگزار کنند، اما در بسیاری از موارد، موضوع در همینجا پایان مییابد. اموالی که باقی مانده و در اختیار دیگران قرار گرفته است، بستگی دارد آنان چگونه از آن بهرهبرداری کنند و چه کاری با آن انجام دهند. همه آنان اهل صلاح و سداد باشند که در این صورت، کاری که انجام میدهند، برای صاحب اصلی اموال نیز بیسود نخواهد بود.
وی تصریح کرد: اما اگر انسان خودش به دست خود، پیش از آنکه از این دنیا برود، برای خود فکری کند، این زرنگی بسیار برجستهای است. انسان باید خودش به فکر خود باشد و بتواند خود را ماندگار کند.
تقدیر از واقفان و تأکید بر استمرار کار خیر
حجتالاسلام والمسلمین خیاط با قدردانی از واقفان حاضر در این مراسم گفت: از همه شما عزیزانی که چنین اقداماتی انجام دادهاید، هم تشکر میکنم و هم به شما تبریک میگویم. واقعاً اقدامی انجام دادهاید که برای خود شما در این دنیا آثار و در آن دنیا نیز آثار دیگری خواهد داشت.
وی افزود: از خداوند متعال میخواهیم احسان ماندگار و این کار خیر ارزشمند را که در بخشهای مختلف مسائل جامعه انجام دادهاید، به شایستگی قبول کند و همه ما و شما را در مسیر استوار کار خیر و نیک نگه دارد.
مدیر حوزه علمیه خراسان خاطرنشان کرد: امیدواریم بتوانیم در این عصر، به وظیفه خود عمل کنیم و بهترین خدمت را به دین خدا و مکتب اهلبیت عصمت و طهارت(علیهمالسلام) انجام دهیم و از این رهگذر، برای خود توشهای در آن دنیا فراهم کنیم؛ روزی که «یَوْمَ لَا یَنفَعُ مَالٌ وَلَا بَنُونَ».
وی در پایان تأکید کرد: شرایط آن روز بسیار مهم است و باید پیش از رسیدن به آن، برای خود فکر کرده و قدمهای مثبت و بزرگی برداشته باشیم.
