به گزارش خبرگزاری حوزه علمیه خراسان، سخنان مدیر حوزه علمیه خراسان در آیین آغاز سال تحصیلی جدید، صرفاً ناظر به آغاز یک سال آموزشی نبود؛ بلکه تلاشی برای ترسیم افق حرکت حوزه در مقطعی ویژه از تاریخ و بازخوانی مسئولیت‌هایی بود که امروز پیش روی حوزه‌های علمیه قرار دارد. از همین رو، مدیریت رسانه و فضای مجازی حوزه علمیه خراسان این سخنان را در قالب ۱۰ محور به‌هم‌پیوسته بازتنظیم و به‌مرور منتشر می‌کند تا مجموعه‌ای از ایده‌ها، دغدغه‌ها و جهت‌گیری‌های مطرح‌شده در این مراسم، در قالب یک «منشور حرکت علمی، تربیتی و انقلابی حوزه» در اختیار مخاطبان قرار گیرد؛ منشوری که از هویت و رسالت حوزه آغاز می‌شود، به آینده‌نگری، تولید علم و نظریه‌پردازی می‌رسد و در نهایت، نقش روحانیت در جامعه، مسجد و عرصه بین‌المللی را دنبال می‌کند.
این مجموعه در ده بخش، از «هویت، رسالت و آینده حوزه» و نسبت آن با «سند حوزه پیشرو و سرآمد» آغاز می‌شود و سپس به مسئولیت‌های روحانیت در دوره پساجنگ، جنگ ترکیبی و جهاد تبیین، رسالت جهانی حوزه، بازگشت به اجتماع علمی و سنت اجتهادی، مسئله‌شناسی و نظریه‌پردازی، تربیت طلبه تراز، اخلاق و معنویت و در نهایت احیای کارکرد اجتماعی روحانیت و مسجد می‌پردازد؛ ده محوری که در کنار یکدیگر، تصویری از حوزه‌ای فعال، مسئله‌شناس، آینده‌نگر، مردم‌پایه و برخوردار از هویت علمی و انقلابی ترسیم می‌کنند.گام ششم؛
گام ششم؛
طلبه تراز؛ از سرمایه اخلاقی تا نقش‌آفرینی اجتماعی
حوزه‌های علمیه همواره در کنار دانش و علمی که فراگرفته‌اند، بر مسئله اخلاق و تربیت معنوی نیز تکیه داشته‌اند. اگر خدای ناکرده این مسئله کمرنگ شود و حوزه در این زمینه توفیق لازم را نداشته باشد، نسلی که تربیت می‌شود، کارآمدی لازم را نخواهد داشت.
حتی اگر فردی دانش بیاموزد، اما در حوزه اخلاق و معنویت عقب‌مانده باشد، نمی‌تواند تأثیری را که باید در جامعه داشته باشد، ایفا کند. مسئله تربیت اخلاقی طلاب، فراتر از آن است که صرفاً به رشد ذهنی و علمی آنان توجه شود.
حفظ سرمایه اعتماد اخلاقی جامعه
امروز حوزه باید سرمایه عظیم اعتماد اخلاقی جامعه را حفظ کند. حوزه امروز با حوزه گذشته تفاوت دارد و دیگر مجموعه‌ای نیست که افراد صرفاً در درون آن رفت‌وآمد و با یکدیگر معاشرت داشته باشند. رفتار و عملکرد حوزه و روحانیت امروز در معرض نگاه همه آحاد ملت قرار دارد و اگر این سرمایه عظیم اخلاقی آسیب ببیند، مشکلات فراوانی به وجود خواهد آمد.
مبلغ پیش از آنکه در منبر قرار گیرد و به تبلیغ بپردازد، باید در حوزه تحصیل، خود را ساخته باشد؛ در غیر این صورت نمی‌تواند نقشی را که باید، به‌صورت صحیح و منصفانه ایفا کند. نسبت علم و عمل و همچنین مسئولیت اجتماعی باید به‌طور جدی مورد توجه قرار گیرد.
ساده‌زیستی و پرهیز از فاصله میان گفتار و رفتار
ساده‌زیستی و فاصله گرفتن از تجمل‌گرایی، یک ضرورت برای جامعه روحانیت است. حتی اگر روحانی از توان مالی و امکانات برخوردار باشد، باید در جامعه نسبت به این مسئله ملاحظات لازم را داشته باشد؛ چراکه نمی‌توان مردم را به ساده‌زیستی دعوت کرد، اما خود در رفتار و سبک زندگی به آن پایبند نبود.
صداقت، شفافیت و اخلاق در رفتار روحانیت نیز باید مورد توجه جدی قرار گیرد. طلاب و روحانیون در آینده در جایگاه‌های مختلف اجتماعی قرار می‌گیرند و ارکان مختلف نظام اسلامی به آنان نیاز دارند. اگر حوزه در زمینه اخلاق کمبود داشته باشد، خسارت و جبران آسیب‌هایی که از این ناحیه ایجاد می‌شود، بسیار سنگین خواهد بود.
به هیچ عنوان نباید میان افکار، گفتار و کردار روحانی تفاوت وجود داشته باشد. نمی‌توان مردم را به امری نصیحت کرد، اما همان امر در رفتار ما بروز نداشته باشد. امروز جامعه بیش از آنکه سخن روحانی را بشنود، عمل، کنش و نحوه مواجهه او با مسائل را می‌بیند؛ بنابراین باید بیش از گذشته به مسئله اخلاق توجه داشته باشیم.
نقش اساتید در تربیت اخلاقی طلاب
اگر قرار است طلبه‌ای ساخته شود، رفتار خود ما در این سازندگی نقش اساسی دارد. در حوزه، پیش از آنکه گفتار ما اثرگذار باشد، رفتار و اخلاق خود اساتید است که طلبه را می‌سازد. اگر به دنبال درس اخلاق و برنامه‌های تربیتی هستیم، باید بدانیم که مؤثرترین عامل، عمل خود ماست.
روحانیت در کنار مردم و احیای کارکردهای اجتماعی
روحانیت و حوزه‌های علمیه همواره از مردم، برای مردم و در کنار مردم بوده‌اند و اگر این ارتباط آسیب ببیند، بزرگ‌ترین سرمایه اجتماعی حوزه آسیب خواهد دید.
حوزه‌های علمیه باید مسائل مردم را به‌خوبی درک کنند و بدانند جامعه با چه مسائلی مواجه است. مسائل مردم باید به‌دقت رصد و برای حل آنها تلاش شود. در کنار مردم بودن به معنای قرار گرفتن در مقابل بخش‌هایی از نظام نیست؛ بلکه فهم مسئله مردم یک موضوع است و کمک به حل مسائل آنان در کنار ارکان نظام، موضوع دیگری است.
این مسئله ریشه در نقش‌های اجتماعی دارد که روحانیت همواره در جامعه داشته است و این نقش‌ها باید پررنگ‌تر از گذشته شود. کارکردهای اجتماعی مساجد باید احیا شود و روحانی و امام جماعت بار دیگر محور محله و جامعه قرار گیرد.
اگر به مدارس قدیم علمیه در شهرستان‌ها مراجعه کنیم، مشاهده می‌شود که معمولاً مسجد در ورودی مدرسه قرار داشته و مسجد به بازار نیز ارتباط داشته است. این مکان محل اجتماع اقشار مختلف مردم بوده و ارتباط صمیمی میان آحاد ملت و روحانیت از همین مسیر شکل می‌گرفته است.
این ارتباط صمیمی میان روحانیت و مردم باید همچنان برقرار باشد و اگر در این زمینه آسیبی ایجاد شده است، باید برای احیای آن تلاش و در این مسیر گام برداشته شود. حفظ هویت حوزه، انجام رسالت‌ها و تضمین آینده حوزه، به توجه جدی به این مسئله نیاز دارد.
سه سرمایه مورد نیاز طلبه تراز
اگر می‌خواهید طلبه تراز باشید، باید بر سه سرمایه اساسی کار کنید؛ نخستین سرمایه، سرمایه علمی است و باید به آن توجه جدی داشت. طلبه‌ای که از دانش غنی و عمیق برخوردار نباشد، نمی‌تواند کارآمدی لازم را داشته باشد.
در حوزه‌هایی مانند اصول، تفسیر، کلام، حدیث، تاریخ و سایر دانش‌های حوزوی باید عمیق کار کنید. صرف عبور از مسائل علمی و عمیق نشدن در آنها، هرگز به شما برای نقش‌آفرینی و تأثیرگذاری کمک نمی‌کند.
دومین سرمایه، سرمایه اخلاقی است. طلبه‌ای که در آینده می‌خواهد نقش‌آفرینی کند، به سرمایه اخلاقی نیاز دارد. این سرمایه باید در دوران تحصیل، در مدرسه و در زمان انجام فعالیت‌های علمی مورد توجه قرار گیرد و مسائل خودسازی و اخلاقی باید همواره در ذهن طلبه حاضر باشد.
سومین سرمایه، سرمایه اجتماعی، بصیرتی و مهارتی است. بسیاری از طلاب از نظر علمی و اخلاقی تلاش خوبی داشته‌اند، اما مهارت لازم برای استفاده از این دانش و حضور مؤثر در صحنه اجتماعی را ندارند. امروز باید برای مهارت‌های مورد نیاز طلاب برنامه‌ریزی شود.
مهارت‌هایی مانند سواد رسانه‌ای، هوش مصنوعی، زبان‌های خارجی، ارتباطات، مهارت مناظره و گفت‌وگو، روایتگری و شناخت درست مسائل از جمله مهارت‌های ضروری برای طلاب است. اگر مسائل را به‌درستی نشناسیم، ممکن است موضع‌گیری ما نیز صحیح نباشد.
همه این مهارت‌ها لزوماً نمی‌توانند در برنامه رسمی درسی حوزه قرار گیرند؛ بنابراین باید برای مدیریت و آموزش این مهارت‌ها در قالب برنامه‌های حاشیه‌ای حوزه برنامه‌ریزی شود تا طلبه بتواند در کنار برنامه اصلی تحصیل، مهارت‌های مورد نیاز برای نقش‌آفرینی اجتماعی را نیز کسب کند.
