به گزارش خبرنگار خبرگزاری حوزه علمیه خراسان، حجتالاسلام والمسلمین محسن الویری، استاد و مدیر گروه تاریخ دانشگاه باقرالعلوم(علیهالسلام)، در نشست علمی «جایگاه و کارکرد علوم اسلامی در منظومه فکری رهبر شهید انقلاب» که صبح امروز در تالار قدس حرم مطهر رضوی برگزار شد، با تسلیت سالروز شهادت امام حسن عسکری(علیهالسلام) و چهلمین روز خاکسپاری رهبر شهید انقلاب، به تبیین «بینش تاریخی رهبر شهید» پرداخت.
وی با اشاره به ضرورت توجه دانشگاهیان به ابعاد علمی و اندیشهای رهبر شهید انقلاب اظهار کرد: متأسفانه در مجامع علمی، بهویژه دانشگاهها، بُعد اندیشمندی ایشان متناسب با جایگاه علمی و فکریشان مورد توجه و مطالعه قرار نگرفته است؛ در حالی که ایشان در عرصههای مختلف علوم انسانی و علوم اسلامی، در تراز یک اندیشمند درجه اول جهان اسلام سخن دارند و دیدگاههایشان باید در کنار دیگر اندیشهها خوانده و بررسی شود.
استاد و مدیر گروه تاریخ دانشگاه باقرالعلوم(علیهالسلام) افزود: موضوع نشست حاضر میتواند گام نخست و زمینهای برای فراهم شدن فرصت و فضای مناسب جهت خوانش اندیشههای رهبر شهید انقلاب به مثابه یک اندیشمند تراز اول جهان اسلام باشد.
وی در تبیین مفهوم «بینش تاریخی» گفت: مراد از بینش تاریخی، مجموعه دیدگاههای مصرح یا مستمد یک صاحبنظر درباره چیستی تاریخ، سودمندی تاریخ، مبانی تاریخ، قلمرو و چگونگی کاربست تاریخ و همچنین نحوه رویارویی با رویدادهای تاریخی و تحلیل آنهاست و در منظومه فکری رهبر شهید انقلاب، همه این مؤلفهها قابل مشاهده است.
سه عرصه اهتمام رهبر شهید انقلاب به تاریخ
حجتالاسلام والمسلمین الویری با بیان اینکه رهبر شهید انقلاب در سه قالب متفاوت به تاریخ اهتمام داشتهاند، اظهار کرد: نخست، بیانات صریح و توصیههای آشکار ایشان درباره ضرورت خواندن تاریخ و اهتمام رسانهها، دانشجویان و جوانان به تاریخ است؛ دوم، آثار قلمی و مکتوب ایشان در حوزه تاریخ، از جمله «مسلمانان در نهضت آزادی هندوستان»، «صلح امام حسن(علیهالسلام)»، مقاله «گزارشی از سابقه تاریخی و اوضاع کنونی حوزه علمیه مشهد» و «انسان ۲۵۰ ساله» است و سوم، چگونگی بهرهگیری ایشان از تجربه و آگاهی تاریخی در راهبری جمهوری اسلامی است که این نیز عرصه مستقلی برای بررسی به شمار میرود.
وی ادامه داد: اگر بخواهیم از نظر محتوایی گونهشناسیای از بینش تاریخی رهبر شهید داشته باشیم، این مباحث را میتوان در دو دسته کلان مباحث نظری تاریخ و رویدادهای تاریخی تقسیم کرد.
استاد تاریخ دانشگاه باقرالعلوم(علیهالسلام) با اشاره به مباحث نظری تاریخ در اندیشه رهبر شهید انقلاب گفت: در هر دو عرصه فلسفه انتقادی تاریخ و فلسفه نظری تاریخ، دیدگاههای سودمند و راهگشایی دارند؛ از جمله مباحث ایشان درباره چیستی و سودمندی تاریخ در شمار مباحث فلسفه انتقادی قرار میگیرد و آنجا که از یکسان بودن زندگی بشر و حاکمیت قوانین و سنتهای الهی بر زندگی انسان سخن میگویند، وارد حوزه فلسفه نظری تاریخ میشوند.
حجتالاسلام والمسلمین الویری در ادامه به عرصههای تاریخی مورد توجه رهبر شهید انقلاب اشاره کرد و گفت: در تاریخ صدر اسلام، تاریخ معاصر جهان اسلام، تاریخ ایران، تاریخ تمدن غرب و تاریخ گستره تمدنی شرق، بهویژه روسیه، دیدگاهها و تحلیلهای قابل توجهی از ایشان وجود دارد.
وی درباره گستره آگاهی تاریخی رهبر شهید انقلاب نسبت به تاریخ ایران نیز اظهار کرد: تأکید میکنم که این توجه فقط به تاریخ ایران در صدر اسلام یا تاریخ معاصر محدود نیست، بلکه درباره تاریخ ایران پیش از اسلام نیز سخنان روشن و تحلیلی دارند و حتی یک پایاننامه کارشناسی ارشد بهطور ویژه به نگاه ایشان درباره تاریخ ایران باستان اختصاص یافته است.
استاد و مدیر گروه تاریخ دانشگاه باقرالعلوم(علیهالسلام) همچنین به توجه رهبر شهید انقلاب به تاریخ روسیه اشاره کرد و افزود: گستره آگاهی ایشان از تاریخ روسیه تزاری و روسیه عصر شوروی نیز قابل توجه بود و همین آگاهی تاریخی، در دیدار با مقامات روسیه مورد توجه قرار گرفته است.
تاریخ؛ «شرح حال ما در صحنهای دیگر»
حجتالاسلام والمسلمین الویری در ادامه با اشاره به تعریف رهبر شهید انقلاب از تاریخ گفت: ایشان دستکم در سه موضع، تعریفی روشن از چیستی تاریخ ارائه کردهاند که یکی از کوتاهترین و در عین حال عمیقترین تعاریف ایشان این است که «تاریخ یعنی شرح حال ما در صحنهای دیگر».
وی افزود: این تعریف، دستکم دو نکته بنیادی را در خود جای داده است؛ نخست اینکه هر انسانی گذشتهای دارد که بدون آن نمیتواند زندگی کند و این گذشته، هویت او را تشکیل میدهد و دوم اینکه هر انسانی گذشته ویژه خود را دارد و گذشته انسانهای گذشته، گذشته ما نیز به شمار میآید.
استاد تاریخ دانشگاه باقرالعلوم(علیهالسلام) با اشاره به دیدگاه رهبر شهید انقلاب درباره سودمندی تاریخ اظهار کرد: ایشان در مباحث مختلفی به اهمیت و سودمندی تاریخ پرداختهاند که از جمله آنها، توجه قرآن کریم به تاریخ است؛ زیرا قرآن کتاب هدایت است و هدایت انسان بدون بهرهگیری از تاریخ امکانپذیر نیست. از این منظر، تاریخ از اهمیت ویژهای برخوردار است.
حجتالاسلام والمسلمین الویری یکی دیگر از کارکردهای تاریخ را وسعت بخشیدن به بینشها دانست و گفت: رهبر شهید انقلاب در دیداری با گروه تاریخ صدای جمهوری اسلامی، تفاوت انسان تاریخدان و فردی را که تاریخ نمیداند، به تفاوت انسانی که همواره در یک محیط محدود زندگی میکند با فردی که جهان را دیده و تجربه کرده است، تشبیه میکنند. کسی که تاریخ نمیداند، در زمان حال محصور است، اما کسی که تاریخ را میشناسد، گذشته را نیز در برابر چشم خود دارد و همین امر موجب گسترده شدن بینش او میشود.
وی با اشاره به کارکرد تاریخ در حوزه هویت نیز اظهار کرد: تاریخ میتواند در هویتبخشی نقش داشته باشد و اگر بخواهیم اندیشهها و منویات رهبر شهید انقلاب را پاس بداریم و زنده نگه داریم، یکی از راههای آن، اهتمام بیشتر به تاریخ است.
حجتالاسلام والمسلمین الویری در ادامه به برخی بایستههای تاریخورزی از منظر رهبر شهید انقلاب اشاره کرد و گفت: تاریخورزی باید به گونهای باشد که ریشههای دور ماندن ملتها از پیشرفت و نقش استعمارگران در این زمینه را بررسی کند؛ از تاریخ برای انسانسازی و کمالیافتگی بهره ببرد؛ تجربیات گذشته را برای آینده امتداد دهد؛ از وارونهنمایی تاریخ جلوگیری کند و در عین حال، جنبههای مثبت آثار تاریخی را، حتی اگر متعلق به دوره جباران باشد، نادیده نگیرد.
وی سه پیشنهاد برای گسترش مطالعات تاریخی درباره اندیشه رهبر شهید انقلاب ارائه کرد و گفت: نخست، در عرصههای مختلف اهتمام ایشان به تاریخ، مطالعات گستردهتری صورت گیرد و گروههای تاریخ دانشگاهها از این ظرفیت برای تعریف پایاننامه و پژوهشهای مستقل استفاده کنند؛ دوم، دیدگاههای ایشان در موضوعات مختلف به صورت نظریهمند تدوین شود تا امکان مقایسه آنها با دیگر نظریهپردازان فراهم شود و سوم، دانشنامه دیدگاههای رهبر شهید انقلاب تدوین شود.
استاد و مدیر گروه تاریخ دانشگاه باقرالعلوم(علیهالسلام) خاطرنشان کرد: تدوین دانشنامه، کاری سطحی و دمدستی نیست، بلکه میتواند زمینهای برای جهتدهی به ظرفیتهای علمی موجود، ورود طلاب علاقهمند به عرصه پژوهش و فراهم شدن نقطه آغاز و سکوی ورود به پژوهشهای گستردهتر باشد.
