حجتالاسلام والمسلمین محمد عندلیب همدانی، استاد درس خارج فقه و اصول حوزه علمیه قم، در گفتوگو با خبرنگار خبرگزاری حوزه علمیه خراسان، با اشاره به موضوعات مطرحشده در مدرسه تابستانه دارالعلم و میزان انطباق آنها با دیدگاهها و پیشنهادهای خود، و نیز چالشی بودن موضوعات انتخابشده، گفت: انتخاب موضوعات چالشی، نقطه قوت این مباحث است؛ زیرا اینگونه موضوعات از حالت بحثهای خشک علمی خارج میشوند و زمینه پویایی و نتیجهبخشی بیشتر مباحث را فراهم میکنند.
وی اضافه کرد: برای نمونه، اگر برنامه تابستانی برگزار شود و در آن مباحثی همچون اعتکاف علمی، ترتب اصولی یا استصحاب کلی قسم ثالث مطرح شود، این مباحث جایگاه خود را در حوزه دارند و از بحثهای عمومی حوزه محسوب میشوند؛ اما طرح مباحث چالشی در این زمینهها بسیار مناسب است.
حجتالاسلام والمسلمین عندلیب همدانی بهرهمندی اساتید حوزههای علمیه مشهد و قم را از نقاط قوت این برنامه دانست و تصریح کرد: این ترکیب میان حوزه مشهد و حوزه قم بسیار مناسب است؛ زیرا از یک سو تعامل میان دو حوزه را نشان میدهد و از سوی دیگر، در رشد و جاندار شدن حوزه غنی مشهد بسیار مؤثر است.
وی ادامه داد: حوزه مشهد، حوزهای بسیار غنی بوده و هست و این تعامل میتواند در تکامل آن بسیار مؤثر باشد.
وی پیرامون انتخاب موضوعات برای سال آینده نیز اظهار کرد: سال گذشته بحث مقاصد مطرح شد و امسال نیز مباحثی درباره ملاکات و مقاصد مطرح شد. برای سال آینده بهتر است با اساتید مشورت شود و چند موضوع انتخاب و به اساتید پیشنهاد شود تا درباره آنها نظر بدهند.
تأکید بر تقویت نشاط و تعامل علمی در کلاسهای دارالعلم
وی درباره ادامه مباحث مقاصد نیز گفت: فکر نمیکنم بحث مقاصد بیش از این نیاز داشته باشد؛ کتاب نیز بیشتر از این ظرفیت ندارد. البته در حد یکی دو جلسه علمی میتوان بحث را ادامه داد. اگر مجموعه مباحث این جلسات به کتاب تبدیل شد، میتوان پس از آن یک جلسه نقد کتاب برگزار کرد.
استاد درس خارج فقه و اصول حوزه علمیه قم ادامه داد: پس از آنکه مجموعه دیدگاههای مطرحشده در این جلسات جمعآوری، تطبیق و تدوین شد، میتوان یک جلسه نقد کتاب برگزار کرد و از هر دو طرف دعوت کرد تا دیدگاههای خود را مطرح کنند، بدون اینکه درگیری یا حاشیهای ایجاد شود. هرکسی میتواند دیدگاه خود را مطرح کند.
حجتالاسلام والمسلمین عندلیب همدانی طرح بحث و تبیین مسئله در مدرسه فقه و اصول را خوب عنوان کرد و در خصوص نشاط و شور علمی حاکم بر کلاسها بیان داشت: موضوع، کاربردی و در عین حال چالشی است و همین ویژگی باعث نشاط کلاس میشود. در همین دو جلسهای که در خدمت دوستان بودم، کلاس نشاط لازم را داشت.
وی افزود: اینکه طلاب خودشان را درگیر بحث میکردند، سؤال میپرسیدند، پس از درس مراجعه میکردند، در جریان درس سؤال مطرح میکردند و مطالبی را برای بعد از بحث مینوشتند، نشاندهنده نشاط علمی بود. این نشان میدهد که کلاس، نشاط و زندگی داشت. کلاس زنده برای استاد شادیآور است و اگر خستگی هم ایجاد کند، خستگی شیرینی خواهد بود.
تدریس اثربخش؛ از نیت الهی تا پرورش ذهن نقاد طلبه
حجتالاسلام والمسلمین محمد عندلیب همدانی در بیان تجربههای خود، تدریس را پیش از هر چیز نیازمند نیت الهی، مطالعه و تفکر دانست و تأکید کرد: استاد باید با همان توجهی که برای نماز بر سجاده مینشیند، بر کرسی تدریس حاضر شود. استاد پیش از کلاس باید با مطالعه و اندیشه، خود را برای فراهم کردن «خوراک خوب» علمی برای مخاطبان آماده کند.
وی یکی از نکات مهم در تدریس را تفکیک میان فهم متن و نقد متن عنوان کرد و گفت: در مرحله نخست، باید تلاش استاد معطوف به این باشد که طلبه متن را بهدرستی بفهمد و ذهن او را با اشکالات و نقدهای متعدد مشوش نکند. استاد باید در نقد و بررسی، چند گام جلوتر از کلاس باشد، اما قرار نیست همه آنچه را میداند در همان مرحله به طلبه منتقل کند؛ بلکه باید بهترین مسیر را برای فهم متن انتخاب کند.
استاد درس خارج فقه و اصول حوزه علمیه قم با اشاره به اینکه کتابهای درسی حوزه الزاماً برای تدریس نوشته نشدهاند، اظهار کرد: استاد میتواند مطالب را با بیان، تنظیم و ترتیب مناسب ارائه کند. در عین حال، رفتوبرگشتهای علمی موجود در برخی متون، از جمله طرح یک دیدگاه، تقویت آن و سپس نقد و بازسازی آن، خود نوعی ورزش فکری و زمینهسازی برای نقاد بار آمدن طلبه است.
وی افزود: وظیفه استاد این است که این فرایند را مدیریت و مطالب را برای طلبه منظم و قابل فهم کند. تفکر و پردازش مطالب حتی از صرف مطالعه مهمتر است. استاد باید پیش از کلاس درباره نقطه آغاز و پایان بحث، نحوه چینش مطالب و شیوه بیان آنها بیندیشد و حتی اگر برای ارائه یک مطلب چند شیوه در اختیار دارد، مناسبترین روش را برای مخاطب انتخاب کند.
حجتالاسلام والمسلمین عندلیب همدانی در پایان تأکید کرد: استاد باید تا حد امکان در جایگاه مؤلف و صاحب متن قرار بگیرد و از دیدگاه او دفاع کند تا طلبه ابتدا سخن صاحب متن را درست بفهمد؛ زیرا طلبه برای شنیدن سخنان استاد نیامده، بلکه برای فهم دقیق آرای صاحب متن و سپس ارزیابی آن در مراحل بعدی به درس آمده است.
