مریم میرآقایی، از طلاب شرکتکننده در مدرسه تابستانه «دارالعلم»، در گفتوگو با خبرنگار خبرگزاری حوزه علمیه خراسان درباره انگیزه خود برای حضور در مدرسه فقه و اصول دارالعلم گفت: با توجه به اینکه در همین رشته تحصیل کردهام و در این زمینه نیز تدریس میکنم، نیاز دارم سطح دانش و معلومات خود را ارتقا دهم؛ از این رو علاقهمند شدم در رشته تخصصی خودم در مدرسه فقه و اصول دارالعلم شرکت کنم.
میرآقایی افزود: پیش از این نام مدرسه دارالعلم را نشنیده بودم، اما از طریق اطلاعرسانی کانال آموزش حوزه با این دوره آشنا شدم و برای شرکت در آن ترغیب شدم. حضور در دارالعلم برای نخستینبار، تجربه بسیار خوبی برای من بود.
سطح علمی اساتید و مزیت آموزش حضوری در دارالعلم
این طلبه شرکتکننده در مدرسه تابستانه دارالعلم درباره مهمترین دستاورد حضور خود در این دوره اظهار داشت: نخستین موضوعی که برای من اهمیت داشت، سطح علمی بالای اساتیدی بود که در این دوره حضور داشتند.
وی ادامه داد: وقتی سطح علمی اساتید را مشاهده کردم، برایم روشن شد که این سطح علمی با آنچه تاکنون در مسیر تحصیل تجربه کردهام، قابل مقایسه نیست؛ بهویژه برای افرادی که بخشی از تحصیلات خود را به صورت مجازی دنبال کردهاند، چراکه آموزش مجازی هیچگاه مزیتهای تحصیل حضوری را به طور کامل ندارد.
میرآقایی افزود: در این دوره با مباحث، اصطلاحات و اطلاعات جدیدی آشنا شدم که برایم بسیار جالب بود و همین مسئله باعث شد تصمیم بگیرم در کنار حضور در این دوره، پس از آن نیز با مطالعه بیشتر، سطح معلومات خود را افزایش دهم.
وی گفت: همچنین علاقهمندم مطالبی را که در این دوره آموختهام، با دوستان و همکارانم مطرح کنم و درباره آنها به گفتوگو و مقایسه بپردازم. این تجربه موجب شد انگیزه بیشتری برای دنبال کردن مباحث جدید پیدا کنم.
این طلبه درباره تفاوت دوره دارالعلم با دورههای آموزشی دیگری که پیش از این در آنها شرکت کرده است، اظهار داشت: بسیاری از دورههایی که پیش از این در آنها شرکت کردهام، بیشتر در قالب دورههای ضمن خدمت برگزار میشد و آموزش نیز معمولاً از طریق فیلم یا کلیپ ارائه میشد؛ بنابراین ارتباط استاد و شرکتکننده یکطرفه بود.
وی افزود: در دارالعلم، حضور استاد و شرکتکنندگان در یک فضای آموزشی مشترک، امکان پرسش و پاسخ را فراهم میکند و استاد میتواند به پرسشهای شرکتکنندگان پاسخ دهد. این ارتباط دوسویه موجب میشود پرسشهای جدیدی شکل بگیرد و موضوعات بیشتری در ذهن شرکتکنندگان ایجاد شود.
میرآقایی ادامه داد: شرکتکنندگان نیز با یکدیگر گفتوگو میکنند، سؤال میپرسند و اطلاعات خود را در اختیار یکدیگر قرار میدهند و همین تعامل باعث میشود پرسشهای جدیدی مطرح شود و سطح معلومات افراد افزایش پیدا کند. لذا دورههای مجازی نمیتوانند به اندازه دورههای حضوری چنین ثمراتی داشته باشند.
دارالعلم؛ تجربهای متفاوت از همنشینی ظرفیتهای حوزه و دانشگاه
وی درباره تجربه خود از فضای علمی دارالعلم گفت: با توجه به اینکه نخستینبار در این دوره شرکت کردهام، فضای دارالعلم برایم متفاوت بود. در ابتدا تصور کردم محیط دانشگاهی است، اما بعد متوجه شدم که اینجا حوزه علمیه است.
میرآقایی افزود: به نظرم دارالعلم فضایی است که میتوان آن را تلفیقی از حوزه علمیه و دانشگاه دانست. حضور شرکتکنندگانی از حوزه و دانشگاه نیز زمینهای برای تبادل اطلاعات ایجاد کرده است و این موضوع را یکی از مزیتهای این دوره میدانم.
وی درباره ویژگی حضور اساتید و طلاب مختلف در یک فضای علمی فشرده و دهروزه در حوزه فقه و اصول اظهار داشت: مباحث فقه و اصول در حوزه و دانشگاه مورد توجه قرار میگیرد، اما شیوه بیان و ارائه آنها متفاوت است.
این طلبه مدرسه فقه و اصول ادامه داد: در دانشگاه ممکن است مباحث بیشتر به صورت علمی به دانشجو منتقل شود، اما در حوزههای علمیه، مباحث فقه و اصول بیشتر با رویکرد استدلالی دنبال میشود. این مسئله باعث میشود سطح استدلال طلبهها افزایش پیدا کند و کیفیت استدلال درباره یک موضوع خاص را بیاموزند.
وی افزود: این شیوه استدلال فقط در همان موضوع کاربرد ندارد، بلکه طلبه میتواند از آن در مباحث دیگر نیز استفاده کند و موضوعات مختلف را با همین روش دنبال کند. به نظرم این یکی از مزیتهایی است که به صورت کلی در حوزههای علمیه وجود دارد و در دانشگاه وجود ندارد و میتواند سطح بیان طلبهها را نیز ارتقا دهد.
«مقاصد شریعت»؛ موضوعی برای مطالعه و پژوهش بیشتر
میرآقایی درباره تأثیر مباحث مطرحشده در دارالعلم بر نگاه او به فقه و اصول گفت: مباحثی که امسال در مدرسه فقه و اصول مطرح شد، بیشتر درباره «مقاصد شریعت» بود و پیش از حضور در این دوره، این اصطلاح برای من چندان آشنا نبود.
وی افزود: این موضوع طی چند دهه میان علما مطرح بوده است و حضور در این دوره فرصت مناسبی فراهم کرد تا با برداشتها و دیدگاههای مختلف درباره آن آشنا شوم.
این طلبه شرکتکننده در مدرسه تابستانه دارالعلم اظهار داشت: هر یک از اساتید بر اساس برداشت، استنباط و پژوهشهایی که داشتند، دیدگاه خود را مطرح میکردند و این دیدگاهها نیز بر اساس ادله بیان میشد. استاد دیگری که وارد بحث میشد، نظر خود را ارائه میکرد و گاهی با ارائه ادله، دیدگاه استاد دیگر را مورد نقد و بررسی قرار میداد.
وی ادامه داد: ممکن است در کلیات یک بحث، اجماع وجود داشته باشد، اما کیفیت رسیدن به یک نظریه و نحوه استنباط میان اساتید متفاوت باشد و آشنایی با این دیدگاهها اهمیت زیادی دارد.
میرآقایی بررسی دیدگاه اهل سنت و فقهای امامیه را از دیگر نکات قابل توجه این مباحث دانست و گفت: دیدگاههای اهل سنت درباره موضوع مطرح میشد و سپس این دیدگاهها در میان فقهای امامیه مورد بررسی قرار میگرفت. این روند موجب میشد تفاوت و اختلاف دیدگاه میان شیعه و اهل سنت در مباحث مورد بحث، بهتر روشن شود.
وی درباره نقش مباحث فقه و اصول در پاسخگویی به نیازهای روز جامعه و شبهات مطرحشده اظهار داشت: اصول فقه، پایه فقه استدلالی است و کسی که اصول را به خوبی نداند، نمیتواند وارد فقه استدلالی شود.
این طلبه افزود: مباحث اصولی و توجه به اغراض شارع از احکام میتواند برای جامعه امروز، بهویژه جوانانی که نسبت به برخی احکام دینی پرسش دارند، اهمیت داشته باشد.
وی ادامه داد: وقتی اغراض شارع از طریق مباحث اصولی بیان میشود، جوان بیشتر ترغیب میشود که حکم یک مسئله را بشناسد و آن را بپذیرد؛ اما اگر این غرض بیان نشود، ممکن است برای جوان امروز که به دنبال شناخت و یادگیری مسائل دینی است، موضوع به خوبی روشن نشود.
میرآقایی تصریح کرد: پرداختن به اغراض شارع، بهویژه در مباحث مقاصد شریعت، میتواند جوانان را بیشتر ترغیب کند تا احکام دین خود را بشناسند و آنها را در زندگی به کار بگیرند.
تقویت انگیزه برای اجتهاد و پاسخگویی به پرسشهای مردم
وی درباره نقش دارالعلم در تربیت مجتهد آینده گفت: با توجه به اهمیت مباحث اصولی در اجتهاد، این دوره میتواند در ایجاد انگیزه برای ادامه مسیر علمی طلبه مؤثر باشد.
میرآقایی افزود: دارالعلم یک دوره فشرده است و نمیتوان گفت که به تنهایی نقش بسیار زیادی در تربیت مجتهد دارد، اما همین که طلبه با مباحث جدید آشنا میشود و برای دنبال کردن آنها ترغیب میشود، اهمیت زیادی دارد.
وی ادامه داد: مباحثی که در این دوره مطرح میشود، طلبه را ترغیب میکند که خودش به دنبال موضوع برود، بیشتر تحقیق و پژوهش کند و پایه علمی خود را افزایش دهد. به این ترتیب، دوره میتواند انگیزهای برای تلاش بیشتر طلبه و حرکت به سمت آینده علمی مورد انتظار او ایجاد کند.
این طلبه شرکتکننده در دارالعلم اظهار داشت: حضور شرکتکنندگانی که از نظر علمی در سطح خوبی قرار دارند نیز خود میتواند انگیزهای برای دیگر طلاب باشد تا برای افزایش سطح علمی خود تلاش بیشتری کنند.
وی درباره موضوعی که پس از حضور در دارالعلم علاقهمند شده است در آینده بیشتر درباره آن پژوهش کند، گفت: در حوزه فقه و اصول، مسئله مقاصد شریعت و اینکه آیا مقاصد شریعت میتواند ملاک احکام باشد، موضوعی است که علاقهمندم بیشتر آن را دنبال کنم.
میرآقایی افزود: مقاصد شریعت دارای ملاکهای عمومی است، اما علاقه دارم درباره هر حکم، با توجه به ادله و منابع موجود، بیشتر تحقیق کنم و نسبت به مبانی و ملاکهای آن شناخت بیشتری به دست آورم.
وی ادامه داد: این مسئله بهویژه برای کسی که هم تدریس میکند و هم در عرصه تبلیغ با مردم ارتباط دارد، اهمیت زیادی دارد؛ زیرا مردم درباره برخی احکام سؤال میکنند و میپرسند چرا یک حکم به این شکل است.
این طلبه تصریح کرد: اگر تنها گفته شود که یک حکم، تعبدی است و دلیل آن برای مخاطب روشن نشود، ممکن است موضوع همچنان برای او مبهم باقی بماند؛ اما اگر بتوان از منابع، مصلحت یا مبنای مرتبط با حکم را پیدا کرد و برای مخاطب توضیح داد، این مسئله در پاسخگویی به پرسشهای مردم اهمیت زیادی دارد.
میرآقایی در ارزیابی نحوه برگزاری دوره دارالعلم نیز گفت: سطح علمی اساتید بالا است، اما در نحوه ارائه مباحث باید تفاوت سطح علمی شرکتکنندگان مورد توجه قرار گیرد.
وی توضیح داد: برخی اساتید بحث را از مسئلهشناسی و مباحث پایه آغاز میکنند و مفهوم موضوع را به خوبی توضیح میدهند، اما برخی دیگر با این فرض که شرکتکنندگان مباحث مقدماتی را میدانند، بحث را از مرحله بالاتری آغاز میکنند. در چنین شرایطی، فردی که هنوز با مباحث اولیه آشنا نیست، ممکن است نتواند به خوبی با کلاس همراه شود.
این طلبه شرکتکننده در مدرسه تابستانه دارالعلم افزود: از سوی دیگر، اگر استاد تمام مباحث را در سطح یک طلبه جوان ارائه کند، ممکن است سطح کلاس برای شرکتکنندگانی که سابقه بیشتری دارند پایین بیاید؛ بنابراین لازم است تفاوت سطح علمی افراد در نحوه برگزاری کلاسها مورد توجه قرار گیرد.
وی پیشنهاد کرد: در صورت امکان، کلاسها بر اساس سطح علمی شرکتکنندگان در دو سطح برگزار شود. البته این کار ممکن است به مکان و اساتید بیشتری نیاز داشته باشد و هزینههایی ایجاد کند، اما در صورت برگزاری کلاسها در یک سطح، باید برای تفاوت سطح علمی شرکتکنندگان نیز راهکاری در نظر گرفته شود.
میرآقایی درباره اطلاعرسانی دوره دارالعلم نیز اظهار داشت: با توجه به اینکه این دوره برای همه طلاب به صورت عمومی شناختهشده نیست، اطلاعرسانی گسترده درباره آن اهمیت دارد.
وی در ادامه به موضوع اسکان خواهران شرکتکننده در دوره اشاره کرد و گفت: موضوع اسکان خواهران اهمیت زیادی دارد؛ زیرا شرایط رفتوآمد بانوان با برادران متفاوت است.
این طلبه افزود: اگر محل اسکان از محل برگزاری کلاسها فاصله داشته باشد، حضور در ساعات ابتدایی روز برای بانوان دشوارتر میشود؛ زیرا باید از وسایل نقلیه استفاده کنند و در صورتی که محل اسکان در نقطهای دور از محل برگزاری دوره باشد، رفتوآمد دشوار خواهد بود.
وی ادامه داد: برخی افراد با تصور اینکه برای بانوان امکان اسکان فراهم است، در دوره ثبتنام کرده بودند، اما پس از اعلام نبود امکان اسکان، از حضور در دوره منصرف شدند. همچنین همه افراد امکان پرداخت هزینه اسکان را ندارند و این موضوع از جمله مسائلی است که میتواند در دورههای آینده مورد توجه قرار گیرد.
میرآقایی درباره تفاوت فضای آموزشی حوزه و دانشگاه اظهار داشت: در محیطهای دانشگاهی، حضور بانوان در فضای آموزشی شرایط متفاوتی دارد، اما حوزههای علمیه اقتضائات و ساختار خاص خود را دارند. دارالعلم از این جهت که فضای حوزه و دانشگاه را در کنار یکدیگر قرار داده، تجربه متفاوتی ایجاد کرده است.
وی افزود: حضور طلاب و دانشگاهیان در کنار یکدیگر، زمینه تبادل اطلاعات و تجربههای علمی را فراهم میکند و این ویژگی را از جمله نکات قابل توجه تجربه حضور خود در مدرسه تابستانه دارالعلم میدانم.
